VFX चा फुल फॉर्म काय ? | VFX Full Form in Marathi

VFX प्रणाली आधुनिक चित्रपट निर्मितीचा एक अविभाज्य भाग बनली आहे, तसेच VFX ने मोठ्या पडद्यावर कथा सांगण्याच्या पद्धतीत अद्वितीय क्रांती घडवून आणली आहे.

विलक्षण प्राण्यांपासून ते महाकाव्य स्फोटांपर्यंत, VFX मध्ये प्रेक्षकांना नवीन जगात नेण्याची आणि एकेकाळी अकल्पनीय दृश्य चष्मा तयार करण्याची ताकद आहे.

या लेखात, आपण VFX ची उत्क्रांती, त्याचा चित्रपट उद्योगावर होणारा परिणाम आणि इतर विविध माध्यम प्रकारांमध्ये त्याची विस्तारणारी भूमिका जाणून घेणार आहोत.


VFX म्हणजे काय ?

VFX full form in marathi

VFX हे दृश्य किंवा सिनेमॅटिक प्रभाव साध्य करण्यासाठी संगणक-व्युत्पन्न तंत्रांचा वापर करून प्रतिमा तयार करणे, हाताळणे किंवा वर्धित करण्याच्या प्रक्रियेस संदर्भित करते, जे व्यावहारिक माध्यमांद्वारे साध्य करणे कठीण किंवा अशक्य असते.

चित्रपट, टेलिव्हिजन शो, व्हिडिओ गेम, जाहिराती आणि आभासी वास्तव अनुभवांसह विविध माध्यमांमध्ये VFX आढळून येते.

VFX मध्ये संगणक-व्युत्पन्न इमेजरी (CGI), कंपोझिटिंग, मोशन ट्रॅकिंग, डिजिटल मॅट पेंटिंग, 3D मॉडेलिंग, अॅनिमेशन यासह विविध तंत्रे आणि साधनांचा समावेश आहे.

या तंत्रांचा वापर वास्तववादी प्राणी, वातावरण, स्फोट, आग, धूर, हवामानाचा प्रभाव आणि इतर विलक्षण किंवा अशक्य व्हिज्युअल यासारखे घटक तयार करण्यासाठी केला जातो.

VFX हे कलाकार व त्यांची सर्जनशील दृष्टी जिवंत करण्यासाठी दिग्दर्शक, सिनेमॅटोग्राफर आणि प्रोडक्शन टीमच्या इतर सदस्यांसोबत जवळून काम करतात.

विशिष्ट प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेले दृश्य घटक तयार करण्यासाठी आणि हाताळण्यासाठी ते ऑटोडेस्क माया, Adobe After Effects, The Foundry’s Nuke आणि इतर यासारख्या विशिष्ट सॉफ्टवेअर अनुप्रयोगांचा वापर करतात.

एकूणच, VFX आधुनिक चित्रपट निर्मिती आणि मीडिया निर्मितीमध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते, ज्यामुळे निर्मात्यांना त्यांची कल्पनाशक्ती साकारता येते आणि प्रेक्षकांसाठी आश्चर्यकारक दृश्ये आणता येतात.


VFX Full Form in Marathi

V – Visuals

FX – Effects

VFX चा इंग्रजी फुल फॉर्म “Visual Effects” असा असून याचा शब्दशः मराठी अर्थ “दृश्य परिणाम” असा होतो.


प्रकार

चित्रपट, दूरदर्शन आणि गेमिंग उद्योगांमध्ये अनेक प्रकारचे VFX वापरले जातात. VFX चे काही सामान्य प्रकार खालीलप्रमाणे :

1. CGI (संगणक-व्युत्पन्न प्रतिमा)

CGI मध्ये संगणक ग्राफिक्स वापरून डिजिटल घटक, वर्ण किंवा संपूर्ण वातावरण तयार केले जाते. हे वास्तववादी किंवा विलक्षण प्राणी, वाहने, इमारती आणि भुदृष्य तयार करण्यासाठी वापरले जाते, जे वास्तविक दृष्ट्या साध्य करणे कठीण किंवा अशक्य असते.

2. कंपोझिटिंग

कंपोझिटिंग म्हणजे लाइव्ह-अॅक्शन फुटेज, CGI आणि मॅट पेंटिंग्स यांसारख्या अनेक दृश्य घटकांना एकाच शॉटमध्ये एकत्रित करण्याची प्रक्रिया होय. यात एक निर्बाध अंतिम प्रतिमा तयार करण्यासाठी विविध घटकांचे मिश्रण आणि स्तर केले जातात.

3. मॅट पेंटिंग

मॅट पेंटिंग हे पेंट केलेले किंवा डिजिटलरित्या व्युत्पन्न केलेले पार्श्वभूमी किंवा लाइव्ह-ऍक्शन फुटेजसाठी विस्तार म्हणून वापरण्यासाठी वातावरण तयार करण्याचे तंत्र असते. हे सहसा मोठ्या प्रमाणात किंवा विस्तृत संच तयार करण्यासाठी वापरले जाते, जे भौतिकरित्या तयार करणे अव्यवहार्य किंवा महाग असते.

4. मोशन ट्रॅकिंग

मोशन ट्रॅकिंगमध्ये लाइव्ह-अॅक्शन फुटेजमधील वस्तू किंवा कलाकारांच्या हालचाली कॅप्चर करणे आणि CGI किंवा इतर व्हिज्युअल घटकांना दृश्यात समाकलित करण्यासाठी त्या डेटाचा वापर करणे समाविष्ट आहे. हे वास्तविक आणि आभासी घटकांमधील अचूक संरेखन आणि परस्परसंवादासाठी अनुमती देते.

5. रोटोस्कोपिंग

रोटोस्कोपिंग ही लाइव्ह-अ‍ॅक्शन फुटेजच्या चौकटीत घटकांचे मॅन्युअली ट्रेसिंग किंवा वेगळे करण्याची प्रक्रिया आहे. हे बर्‍याचदा अवांछित वस्तू किंवा लोकांना शॉटमधून काढून टाकणे किंवा अचूक नियंत्रण आवश्यक असलेले जटिल दृश्यात प्रभाव तयार करणे यासारख्या कार्यांसाठी वापरले जाते.

6. सिम्युलेशन इफेक्ट्स

सिम्युलेशन इफेक्ट्सचा वापर नैसर्गिक घटना जसे की आग, धूर, पाणी, स्फोट आणि हवामान तयार करण्यासाठी केला जातो. हे प्रभाव भौतिकशास्त्रावर आधारित सिम्युलेशन वापरून व्युत्पन्न केले जातात. वास्तववादी आणि डायनॅमिक व्हिज्युअल तयार करण्यासाठी थेट-अ‍ॅक्शन फुटेजसह एकत्र केले जाऊ शकतात.

7. व्हर्च्युअल सेट विस्तार

व्हर्च्युअल सेट विस्तारांमध्ये संगणक-व्युत्पन्न घटकांसह भौतिक संच वाढवणे याचा समावेश होतो. हे तंत्र चित्रपट निर्मात्यांना व्यावहारिक सेटसह अखंडपणे मिसळणारे मोठे किंवा अधिक विस्तृत वातावरण तयार करण्यास अनुमती देते.

8. 3D मॉडेलिंग आणि अॅनिमेशन

3D मॉडेलिंग आणि अॅनिमेशनमध्ये त्रि-आयामी डिजिटल वस्तू किंवा वर्ण तयार करणे आणि त्यांना जिवंत करण्यासाठी अॅनिमेशन करणे समाविष्ट आहे. हे तंत्र कॅरेक्टर अॅनिमेशन, प्राणी प्रभाव आणि तपशीलवार वस्तू किंवा वातावरण तयार करण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर वापरले जाते.

उद्योगात वापरल्या जाणार्‍या VFX प्रकारांची ही काही उदाहरणे आहेत. VFX तंत्रे विकसित होत आहेत, आणि कथाकथनातील व्हिज्युअल इफेक्ट्सच्या सीमांना पुढे ढकलण्यासाठी नवीन दृष्टिकोन आणि तंत्रज्ञान सतत विकसित केले जात आहेत.


इतिहास

VFX चा इतिहास अनेक दशकांपूर्वीचा आहे, VFX तंत्राची सुरुवातीची मुळे 19 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात आणि 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीला दिसून आली. VFX च्या इतिहासातील प्रमुख टप्पे यांचे संक्षिप्त विहंगावलोकन खालीलप्रमाणे:

प्रारंभिक व्यावहारिक प्रभाव (1800 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात – 1900 च्या दशकाच्या सुरुवातीस) – संगणकाच्या आगमनापूर्वी, चित्रपट निर्माते दृश्य भ्रम निर्माण करण्यासाठी व्यावहारिक प्रभाव जसे की लघुचित्रे, मॅट पेंटिंग्ज, स्टॉप-मोशन अॅनिमेशन आणि इन-कॅमेरा युक्त्या वापरत असत. एकाच शॉटमध्ये अनेक घटक एकत्र करण्यासाठी डबल एक्सपोजर आणि ग्लास मॅट पेंटिंग सारख्या तंत्रांचा वापर करत असत.

अॅनिमेशनमधील प्रगती (1920 – 1940) – वॉल्ट डिस्ने आणि फ्लेशर बंधूंसारख्या अॅनिमेशन प्रवर्तकांनी हाताने काढलेल्या अॅनिमेशनद्वारे काय साध्य केले जाऊ शकते, याची सीमा पुढे ढकलली.

ऑप्टिकल इफेक्ट्सचा विकास (1950 – 1960) – 1950 आणि 1960 च्या दशकात ऑप्टिकल प्रिंटर आणि ट्रॅव्हलिंग मॅट्सच्या वापरासह ऑप्टिकल प्रभावांमध्ये प्रगती झाली. या तंत्रांनी अधिक अचूक संमिश्रण आणि इतर घटकांसह थेट-अ‍ॅक्शन फुटेजचे अखंड एकत्रीकरण सक्षम केले.

संगणक ग्राफिक्स उदय (1970 – 1980) – संगणक ग्राफिक्स आणि डिजिटल इमेजिंगच्या जन्माने VFX च्या क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली. 1973 मध्ये, एड कॅटमुल आणि यूटा युनिव्हर्सिटी मधील त्यांच्या टीमने पहिली डिजिटली रेंडर केलेली 3D प्रतिमा तयार केली. इंडस्ट्रियल लाइट अँड मॅजिक (ILM) ची स्थापना 1975 मध्ये झाली आणि त्यांनी संगणक-व्युत्पन्न प्रभावांमध्ये महत्त्वपूर्ण प्रगती केली, ज्याचा पराकाष्ठा “स्टार वॉर्स” (1977), ज्याने क्रांतिकारी दृश्य प्रभाव प्रदर्शित केले.

डिजिटल कंपोझिटिंगचा उदय (1980 – 1990) – Quantel’s Paintbox आणि नंतर Adobe After Effects सारख्या डिजिटल कंपोझिटिंग सिस्टीमचा परिचय व्हिज्युअल घटकांच्या अधिक अत्याधुनिक हाताळणीसाठी परवानगी दिली. या प्रणालींनी अचूक लेयरिंग, मास्किंग आणि प्रतिमांचे मिश्रण सक्षम केले, ज्यामुळे अधिक निर्बाध आणि वास्तववादी कंपोझिट होते.

CGI Advancements and Realism (1990 – 2000) – 1990 च्या दशकात संगणक-व्युत्पन्न प्रतिमा (CGI) मध्ये लक्षणीय प्रगती झाली. “जुरासिक पार्क” (1993) आणि “द मॅट्रिक्स” (1999) सारख्या चित्रपटांनी वास्तववादी प्राणी आणि वातावरण तयार करण्यासाठी CGI ची क्षमता दर्शविली. पिक्सर अॅनिमेशन स्टुडिओने पहिला फीचर-लांबीचा संगणक-अ‍ॅनिमेटेड चित्रपट, “टॉय स्टोरी” (1995) रिलीज केला, ज्याने CGI द्वारे काय साध्य केले जाऊ शकते, हे दाखवून दिले.

डिजिटल कॅरेक्टर अॅनिमेशन (2000 – सध्या) – “द लॉर्ड ऑफ द रिंग्ज” ट्रायलॉजी आणि “अवतार” (2009) सारख्या चित्रपटांनी 2000 च्या दशकात डिजिटल कॅरेक्टर अॅनिमेशनमध्ये प्रगती पाहिली आणि लाइव्ह-अॅक्शन फुटेजमध्ये वास्तववादी डिजिटल पात्रांचा अखंडपणे समावेश केला. परफॉर्मन्स कॅप्चर तंत्र, जसे की मोशन कॅप्चर, सजीव वर्ण अॅनिमेशन तयार करण्यासाठी प्रचलित झाले.

आधुनिक VFX एकत्रीकरण (2010 – वर्तमान) – अलीकडच्या काळात, VFX हे चित्रपट आणि दूरदर्शन निर्मितीचा अविभाज्य भाग बनला आहे. फोटोरिअलिस्टिक रेंडरिंग, फ्लुइड सिम्युलेशन आणि व्हर्च्युअल रिअ‍ॅलिटी यासारख्या प्रगत तंत्रांचा वापर इमर्सिव्ह आणि दृष्यदृष्ट्या आश्चर्यकारक अनुभव तयार करण्यासाठी केला गेला आहे. “ग्रॅव्हिटी” (2013) आणि “Avengers: Endgame” (2019) सारख्या चित्रपटांनी VFX सह काय साध्य केले जाऊ शकते, व्यावहारिक आणि डिजिटल प्रभाव अखंडपणे एकत्र केले.

VFX चा इतिहास हा या क्षेत्रातील अथक नवकल्पना आणि तांत्रिक प्रगतीचा पुरावा आहे, जे शक्य आहे त्या सीमांना सतत विस्तारत आहेत.


VFX सॉफ्टवेअर

VFX तयार करण्यासाठी वापरले जाणारे काही सुप्रसिद्ध सॉफ्टवेअरची नावे खालीलप्रमाणे:

  1. Adobe After Effects
  2. Autodesk Maya
  3. Blender
  4. Nuke
  5. 3ds Max
  6. Cinema 4D
  7. Houdini
  8. Blackmagic Fusion
  9. Natron

वैशिष्टये

VFX चे क्षेत्र अनेक प्रमुख चिन्हे आणि वैशिष्ट्यांद्वारे वैशिष्ट्यीकृत आहे, जे निवडक आणि मीडिया ग्राहकांच्या इतर पैलूपासून सुरू होते. VFX ची काही प्रमुख वैशिष्ट्ये खालीलप्रमाणे:

1. सर्जनशीलता आणि कल्पना

VFX हे एक असे क्षेत्र आहे, जे सर्जनशीलता आणि कल्पना फुलवते. VFX कडे कलाकारांना विलक्षण, अतिवास्तव आणि एकत्र गोष्टी करण्याची क्षमता आहे. स्वयंना भुरळ घालणारे बलिदान आणि तल्लीन व्हिज्युअल तयार करून ते व्हिज्युअल कथनाच्या सीमा पार करतात.

2. टेक्नॉलॉजीकल इनोव्हेशन

VFX तंत्र नेटवर्कशी जोडलेले आहे. नवीन साधने, सॉफ्टवेअर आणि तंत्रे उदयास येत असताना हे सतत विकसित होत आहे. VFX व्यावसायिक तंत्रज्ञान शांतता व ग्राउंडिंग इफेक्ट्स निर्माण करण्यासाठी नवकल्पन लाभार्थींचा समावेश आहे

3. सीमलेस इंटिग्रेशन

VFX ची प्राथमिक उद्दिष्ट म्हणजे व्हॅव्ह-ऍक्शन फुटेज डिजिटल घटकांना अखंडपणे लाइफसह जोडणे व वास्तविक CGI वर्ण तयार करणे असो अथवा CGI ला व्यावहारिक प्रभावशाली मिश्रित करणे असो, या घटकांना अखंडपणे एकसंध आणि विश्वासार्ह अंतिम परिणाम साध्य करण्याची क्षमता आहे.

4. मर्यादांवर मात करणे

ऐतिहासिक कालखंड पुन्हा तयार करण्यापासून ते नैसर्गिक घटनांचे अनुकरण करण्यापर्यंत, VFX हे कलाकार नाविन्यपूर्ण उपाय शोधण्यासाठी त्यांची तंत्र कौशल्ये आणि सर्जनशीलता वापरतात. ते मर्यादांवर मात करण्यासाठी आणि वेळ, उच्च कलात्मक दृष्टीच्या मर्यादेत परिणाम प्राप्त करण्याचा प्रयत्न करतात.

5. सहयोग

VFX कलाकार, सिनेमॅटोग्राफर, प्रॉडक्शन डिझायनर आणि प्रोडक्शन टीमच्या इतर सदस्यांबद्दल डायरेक्टरच्या दृष्टीकोनातून काम करतात. इच्छित व्हिज्य इफेक्ट्स नमुना प्रभावी करण्यासाठी संप्रेषण आणि टीमवर्क समोर असतात.

8. सतत शिकणे

VFX संदर्भात व्यावसायिकांनी सतत शिक्षण आणि कौशल्य विकासात गुंतले पाहिजे. ते अयावत साधने, सॉफ्टवेअर आणि तंत्रे अद्ययावत आरामात आणि उद्योगात स्थितीवर राहण्यासाठी त्यांच्या कलेचा सन्मान करतात. VFX चे क्षेत्र हे कालांतराने विकसित होत आहे, ज्यामुळे VFX बाबत सतत नवीन गोष्टी शिकत रहाव्या लागतात.

VFX हे अनन्य स्वरूपाला गतिशीलता देणारे आणि सतत विकसित होत जाणारे क्षेत्र, कलात्मक तंत्रज्ञान आणि समस्यांचे नियंत्रण घटक, आहे.


VFX चे भविष्य

तंत्रज्ञान घातांक दराने प्रगती करत असल्याने, VFX च्या भविष्यात अनंत शक्यता आहेत. रिअल-टाइम रेंडरिंग, व्हर्च्युअल रिअॅलिटी, ऑगमेंटेड रिअॅलिटी आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स ही काही क्षेत्रे आहेत, जिथे VFX लक्षणीय प्रगती करत आहे. चित्रपट निर्माते आणि VFX कलाकार प्रेक्षकांना मोहित करण्यासाठी आणि विस्मयकारक व्हिज्युअल वितरीत करण्यासाठी नवीन मार्ग शोधत आहेत.


FAQ

1. VFX आणि CGI मध्ये काय फरक आहे ?

उत्तर : VFX (व्हिज्युअल इफेक्ट्स) हे एक व्यापक क्षेत्र आहे, ज्यामध्ये चित्रपट, टीव्ही शो आणि इतर माध्यमांमध्ये व्हिज्युअल तयार करण्यासाठी, हाताळण्यासाठी किंवा वाढवण्यासाठी वापरल्या जाणार्‍या विविध तंत्रांचा समावेश होतो. CGI (कॉम्प्युटर-जनरेटेड इमेजरी) हा VFX चा एक विशिष्ट उपसंच आहे, ज्यामध्ये संगणकीय ग्राफिक्स वापरून डिजिटल घटक तयार केले जातात.

2. VFX कसे तयार केले जातात ?

उत्तर : VFX कलात्मक आणि तांत्रिक प्रक्रियेच्या मिश्रणाचा वापर करून तयार केले जातात. कलाकार डिजिटल घटकांचे मॉडेल, अॅनिमेट, टेक्सचर, लाइट आणि रेंडर करण्यासाठी विशेष सॉफ्टवेअर अॅप्लिकेशन्स वापरतात. हे घटक नंतर इच्छित व्हिज्युअल प्रभाव प्राप्त करण्यासाठी कंपोझिटिंगसारख्या तंत्राद्वारे थेट-अ‍ॅक्शन फुटेजसह एकत्रित केले जातात.

3. VFX मध्ये कोणते सॉफ्टवेअर सामान्यतः वापरले जाते ?

उत्तर : VFX मध्ये सामान्यतः वापरले जाणारे अनेक सॉफ्टवेअर ऍप्लिकेशन्स आहेत, ज्यात Autodesk Maya, SideFX Houdini, The Foundry’s Nuke, Adobe After Effects यांचा समावेश आहे. सॉफ्टवेअरची निवड, प्रकल्पाच्या विशिष्ट गरजा आणि VFX कलाकार आणि स्टुडिओच्या प्राधान्यांवर अवलंबून असते.

4. चित्रपटासाठी VFX तयार करण्यासाठी किती वेळ लागतो ?

उत्तर : एखाद्या चित्रपटासाठी VFX तयार करण्यासाठी लागणारा वेळ जटिलता आणि परिणामांची मात्रा, उपलब्ध संसाधने आणि प्रकल्पाची टाइमलाइन यासारख्या घटकांवर अवलंबून असतो.

5. VFX पर्यवेक्षकाची भूमिका काय असते ?

उत्तर : VFX पर्यवेक्षक हे VFX उत्पादन प्रक्रियेवर देखरेख आणि व्यवस्थापित करण्यासाठी जबाबदार असतात. सर्जनशील दृष्टी प्राप्त झाली आहे, याची खात्री करण्यासाठी ते दिग्दर्शक आणि निर्मिती संघाशी जवळून काम करतात. VFX पर्यवेक्षक, VFX कलाकारांना मार्गदर्शन करतो, तांत्रिक आणि कलात्मक दिशा प्रदान करतो, तसेच VFX कार्य एकंदर चित्रपट किंवा प्रकल्पाशी अखंडपणे समाकलित होईल याची खात्री करतो.

6. कमी बजेटमध्ये VFX करता येते का ?

उत्तर : कमी बजेटमध्ये प्रभावी व्हिज्युअल इफेक्ट मिळवण्याचे अनेक मार्ग आहेत. यामध्ये धोरणात्मक नियोजन, संसाधनांचा प्रभावी वापर आणि उपलब्ध साधनांमध्ये इच्छित परिणाम साध्य करण्यासाठी सर्जनशील उपाय शोधणे गरजेचे असते. कुशल VFX कलाकार आणि स्टुडिओचे सहकार्य सर्वोत्तम परिणामांसाठी बजेटचा वापर अनुकूल करण्यात मदत करू शकते.

7. व्यावहारिक प्रभाव आणि VFX मध्ये काय फरक आहे ?

उत्तर : व्यावहारिक प्रभावांमध्ये भौतिक घटक आणि सेटवर वापरल्या जाणार्‍या तंत्रांचा समावेश होतो, जसे की प्रॉप्स, मेकअप, अॅनिमेट्रॉनिक्स किंवा पायरोटेक्निक्स. दुसरीकडे, VFX मध्ये संगणक-व्युत्पन्न तंत्रांचा वापर करून व्हिज्युअल तयार करणे किंवा वाढवणे या गोष्टींचा समावेश होतो. व्यावहारिक प्रभाव चित्रीकरणादरम्यान कॅप्चर केलेले मूर्त आणि वास्तववादी घटक प्रदान करतात, तर VFX अशक्य किंवा अव्यवहार्य व्हिज्युअल तयार करण्यास आणि थेट-अ‍ॅक्शन फुटेजसह अखंड एकीकरण करण्यास अनुमती देतात.

8. चित्रपटांमध्ये सर्व VFX सहज लक्षात येतात का ?

उत्तर : सर्व VFX, चित्रपटांमध्ये लक्षात येण्यासाठी नसतात. काही VFX प्रत्यक्ष-अ‍ॅक्शन फुटेजसह अखंडपणे मिसळण्यासाठी डिझाइन केलेले असतात, जे वास्तविक जगाची वास्तववादी किंवा वर्धित आवृत्ती तयार करतात. हे प्रभाव सूक्ष्म असू शकतात आणि प्रेक्षकांच्या लक्षात न येता, कथाकथन वाढविण्यासाठी किंवा विश्वासार्ह वातावरण तयार करण्यासाठी महत्त्वाचे ठरू शकतात.

अधिक लेख –

1. डेटा सायन्स म्हणजे काय ?

2. Laptop म्हणजे काय ?

3. सॉफ्टवेअर म्हणजे काय ?

Leave a Comment