UNICEF चा फुल फॉर्म काय ? | UNICEF Full Form in Marathi

UNICEF हे जगभरातील लाखो मुलांसाठी आशेचा किरण आहे. दुसऱ्या महायुद्धानंतर स्थापन झालेले, UNICEF प्रत्येक बालकाची पार्श्वभूमी, राष्ट्रीयत्व किंवा परिस्थिती काहीही असो, त्यांचे हक्क आणि कल्याण सुनिश्चित करण्यासाठी अथक प्रयत्न करते.

सदर लेख जगभरातील मुलांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी UNICEF चा इतिहास, ध्येय आणि प्रभावी कार्याचा विहंगावलोकन देतो.


UNICEF म्हणजे काय ?

UNICEF ही युनायटेड नेशन्स (UN) ची एक विशेष एजन्सी आहे, जी जगभरातील मुलांच्या हक्क आणि कल्याणासाठी वकिली करण्यासाठी समर्पित आहे.

1946 मध्ये स्थापित, UNICEF 190 पेक्षा जास्त देश आणि प्रदेशांमध्ये काम करते. प्रत्येक मुलाला आरोग्यसेवा, पोषण, शिक्षण, स्वच्छ पाणी, स्वच्छता या सोबत हिंसा आणि शोषणापासून संरक्षण यासारख्या मूलभूत गरजा उपलब्ध करते.

UNICEF United Nations Convention on the Rights of the Child” (CRC) च्या तत्त्वांनुसार कार्य करते, ज्यात जगण्याचा, विकास, संरक्षण आणि सहभागाचा अधिकार यासह मुलांच्या मूलभूत अधिकारांची रूपरेषा दिली जाते.

हे अधिकार पूर्ण करण्यासाठी आणि जागतिक स्तरावर मुलांचे जीवन सुधारण्यासाठी संस्था सरकार, गैर-सरकारी संस्था (NGO), समुदाय आणि इतर भागधारकांसह भागीदारीत कार्य करते.

UNICEF च्या आदेशामध्ये आपत्कालीन प्रतिसाद आणि दीर्घकालीन विकास कार्यक्रम दोन्ही समाविष्ट आहेत.

संघर्ष, नैसर्गिक आपत्ती आणि COVID-19 साथीच्या आजारासारख्या सार्वजनिक आरोग्य आणीबाणीसारख्या संकटाच्या वेळी, UNICEF मुले आणि कुटुंबांना आरोग्य सेवा, पोषण, शुद्ध पाणी, स्वच्छता, शिक्षण आणि संरक्षण सेवा यासह जीवनरक्षक मदत पुरवते.

आणीबाणीच्या प्रतिसादाव्यतिरिक्त, UNICEF मुलांच्या कल्याणावर परिणाम करणाऱ्या गरिबी, असमानता आणि बहिष्काराच्या मूळ कारणांना संबोधित करण्यासाठी शाश्वत विकास उपक्रमांवर लक्ष केंद्रित करते.

या उपक्रमांमध्ये लसीकरण मोहिमा, आई आणि बाल आरोग्य कार्यक्रम, शिक्षण आणि साक्षरता प्रकल्प, बाल संरक्षण उपाय, पाणी आणि स्वच्छता प्रकल्प, मलेरिया आणि इतर रोगांचा सामना करण्यासाठी प्रयत्नांचा समावेश आहे.

UNICEF त्याच्या कार्यक्रम आणि उपक्रमांना निधी देण्यासाठी सरकार, खाजगी क्षेत्रातील भागीदार, फाउंडेशन आणि वैयक्तिक देणगीदारांच्या ऐच्छिक योगदानावर अवलंबून आहे.

मुलांच्या हक्कांसाठी जागतिक पोहोच, कौशल्य आणि वचनबद्धतेद्वारे, UNICEF मुलांचे जीवन सुधारण्यासाठी आणि पुढील पिढ्यांसाठी एक चांगले भविष्य घडवण्यासाठी धोरणे तयार करण्यात, संसाधने एकत्रित करण्यासाठी आणि कार्यक्रमांची अंमलबजावणी करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.


UNICEF Full Form in Marathi

UNICEF FULL FORM IN MARATHI

UNICEF चा इंग्रजी फुल फॉर्म “United Nations Children’s Fund” असा असून याचा मराठी अर्थ “संयुक्त राष्ट्रांचा बाल निधी” असा आहे.


स्थापन

UNICEF चा इतिहास दुसऱ्या महायुद्धानंतर आणि त्याच्या पार्श्वभूमीवर उरलेल्या मानवतावादी संकटांशी खूप खोलवर गुंफलेला आहे, याचे एक संक्षिप्त विहंगावलोकन खालीलप्रमाणे,

स्थापना वर्षे (1946-1950)

UNICEF ची स्थापना 11 डिसेंबर 1946 रोजी युनायटेड नेशन्स जनरल असेंब्लीने युद्धग्रस्त युरोप आणि चीनमधील मुलांना आपत्कालीन मदत देण्यासाठी केली होती.

सुरुवातीला United Nations International Children’s Emergency Fund असे नाव देण्यात आले होते, परंतु नंतर त्याचे नाव United Nations Children’s Fund असे करण्यात आले.

संस्थेचे पहिले कार्यकारी संचालक लुडविक राजचमन हे पोलिश चिकित्सक आणि मानवतावादी होते. UNICEF चे सुरुवातीचे काम युद्धोत्तर युरोपमधील मुलांना अन्न, कपडे आणि वैद्यकीय साहित्य पुरवण्यावर तसेच क्षयरोग आणि घटसर्प यांसारख्या आरोग्य संकटांवर लक्ष केंद्रित करते.

विस्तार आणि उत्क्रांती (1960-1970)

1960 आणि 1970 च्या दशकात, UNICEF ने मुलांचे आरोग्य, शिक्षण आणि सर्वांगीण कल्याण सुधारण्याच्या उद्देशाने दीर्घकालीन विकास कार्यक्रमांचा समावेश करण्यासाठी आपत्कालीन मदतीच्या पलीकडे आपली व्याप्ती वाढवली.

UNICEF ने लक्षावधी मुलांना लसीकरण करण्यासाठी जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि इतर भागीदारांसोबत सहकार्य करून चेचक निर्मूलनाच्या जागतिक मोहिमेत महत्त्वाची भूमिका बजावली.

या कालावधीत, UNICEF ने शिक्षणाच्या प्रवेशाचा विस्तार करण्यावर, विशेषत: उपेक्षित समुदायातील मुला-मुलींसाठी लसीकरण यासारख्या मूलभूत आरोग्य सेवांचा प्रचार करण्यावर लक्ष केंद्रित केले.

मुलांच्या हक्कावरील अधिवेशनाचा अवलंब (1980)

1980 च्या दशकात 1989 मध्ये United Nations Convention on the Rights of the Child (CRC) मसुदा तयार करून आणि मुलांना दत्तक घेतले, मुलांच्या हक्कांसाठी एक महत्त्वपूर्ण टप्पा होता.

UNICEF ने CRC ची वकिली करण्यात आघाडीची भूमिका बजावली, जी इतिहासातील सर्वात मोठ्या प्रमाणावर मान्यताप्राप्त मानवाधिकार संधि बनली, प्रत्येक बालकाच्या जगण्याच्या, विकासाच्या, संरक्षणाच्या आणि सहभागाच्या हक्कांची पुष्टी केली. 

विकासावर लक्ष केंद्रित (1990-2000)

1990 आणि 2000 च्या दशकाच्या सुरुवातीस, बालमृत्यू कमी करण्यासाठी आणि बाल जगण्याची आणि विकास क्रांती सारख्या उपक्रमांद्वारे बाल आरोग्य परिणाम सुधारण्यासाठी UNICEF ने आपले प्रयत्न तीव्र केले.

UNICEF ने अत्यावश्यक आरोग्य सेवा, लसीकरण आणि पोषण कार्यक्रमांमध्ये प्रवेश वाढवण्यासाठी सरकार, NGO आणि इतर भागीदारांसोबत काम केले, ज्यामुळे जागतिक स्तरावर बालमृत्यू दरात लक्षणीय घट झाली.

आणीबाणी आणि नवीन आव्हानांचे संबोधीकरण (2010-वर्तमान)

अलिकडच्या वर्षांत, UNICEF ने संघर्ष, नैसर्गिक आपत्ती आणि COVID-19 साथीच्या आजारासारख्या सार्वजनिक आरोग्य संकटांसह मानवतावादी आणीबाणींना प्रतिसाद देणे सुरू ठेवले आहे.

हवामान बदल, सशस्त्र संघर्ष, विस्थापन, दारिद्र्य, आणि मुलांच्या हक्कांवर आणि कल्याणावर असमानता यासह मुलांसमोरील नवीन आव्हानांना तोंड देण्यावर लक्ष केंद्रित केले.

UNICEF च्या संपूर्ण इतिहासात, UNICEF प्रत्येक मुलाच्या हक्कांसाठी आणि कल्याणासाठी वकिली करण्याच्या आपल्या ध्येयासाठी वचनबद्ध आहे, सर्वत्र मुलांना जगण्याची, भरभराटीची आणि त्यांच्या पूर्ण क्षमतेपर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळावी यासाठी अथक परिश्रम करत आहे.


कार्य

UNICEF जगभरातील मुलांचे हक्क आणि कल्याण यांचा प्रचार आणि संरक्षण करण्याच्या उद्देशाने विविध कार्ये करते. UNICEF ची काही प्रमुख कार्ये खालीलप्रमाणे,

1. वकिली आणि धोरण विकास

UNICEF मुलांच्या हक्कांचे समर्थन करणारी धोरणे आणि कायद्यांच्या अंमलबजावणीसाठी वकिली करते, जे United Nations Convention on the Child (CRC) मध्ये नमूद केलेल्या तत्त्वांवर आधारित आहे. हे राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बाल-केंद्रित धोरणे आणि कार्यक्रम विकसित आणि मजबूत करण्यासाठी सरकार, नागरी समाज संस्था आणि इतर भागधारकांसह कार्य करते.

2. कार्यक्रमाची अंमलबजावणी

आरोग्य, पोषण, शिक्षण, पाणी, स्वच्छता, बाल संरक्षण आणि आपत्कालीन परिस्थितींसह मुलांवर परिणाम करणाऱ्या सर्वात महत्त्वाच्या समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी UNICEF कार्यक्रम आणि प्रकल्पांची रचना आणि अंमलबजावणी करते. हे कार्यक्रम बहुधा समुदायांच्या विशिष्ट गरजांनुसार तयार केले जातात आणि टिकाऊपणा आणि परिणामकारकता सुनिश्चित करण्यासाठी स्थानिक भागीदारांच्या सहकार्याने अंमलात आणले जातात.

3. आपत्कालीन प्रतिसाद

UNICEF संघर्ष, नैसर्गिक आपत्ती आणि सार्वजनिक आरोग्य आणीबाणीमुळे प्रभावित झालेल्या मुलांना आणि कुटुंबांना जलद आणि प्रभावी मानवतावादी मदत पुरवते. हे अन्न, पाणी, निवारा, औषधे आणि स्वच्छता यांसारखे जीवनरक्षक पुरवठा करते आणि संकटग्रस्त भागातील लोकांना आरोग्य सेवा, शिक्षण आणि मनोसामाजिक समर्थनासह आवश्यक सेवा प्रदान करते.

4. क्षमता वाढवणे

UNICEF मुलांच्या गरजा प्रभावीपणे पूर्ण करण्यासाठी सरकार, समुदाय आणि स्थानिक संस्थांची क्षमता मजबूत करण्यासाठी कार्य करते. हे अग्रभागी कामगार, शिक्षक, आरोग्य सेवा प्रदाते आणि मुलांसोबत काम करणाऱ्या इतर प्रमुख भागधारकांची कौशल्ये आणि ज्ञान तयार करण्यासाठी प्रशिक्षण, तांत्रिक सहाय्य आणि संसाधने प्रदान करते.

5. संशोधन आणि डेटा विश्लेषण

मुलांसमोरील आव्हाने अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी आणि पुराव्यावर आधारित धोरणे आणि कार्यक्रमांची माहिती देण्यासाठी UNICEF संशोधन करते आणि डेटा गोळा करते. हे बालमृत्यू, शैक्षणिक प्रवेश, पोषण स्थिती, बाल संरक्षण धोके आणि मुलांवरील आपत्कालीन परिस्थितींचा प्रभाव यासह विविध बाल-संबंधित समस्यांवर अहवाल, सर्वेक्षण आणि विश्लेषणे तयार करते.

6. भागीदारी आणि समन्वय

मुलांच्या हक्कांची प्रगती करण्यासाठी कौशल्य, संसाधने आणि नेटवर्कचा लाभ घेण्यासाठी UNICEF सरकार, UN एजन्सी, NGO, शैक्षणिक संस्था, खाजगी क्षेत्रातील संस्था आणि स्वतः मुलांसह भागीदारांच्या विस्तृत श्रेणीसह सहयोग करते.

7. जनजागृती आणि संवाद

UNICEF सार्वजनिक मोहिमा, प्रसारमाध्यमांपर्यंत पोहोचणे आणि वकिलीच्या प्रयत्नांद्वारे मुलांचे हक्क, समस्या आणि गरजांबद्दल जागरूकता वाढवते. हे सोशल मीडिया, पारंपारिक मीडिया, प्रकाशने आणि कार्यक्रमासह विविध संप्रेषण चॅनेल वापरते, जे लोकांना गुंतवून ठेवण्यासाठी, समर्थन एकत्रित करण्यासाठी आणि मुलांच्या वतीने कृती करण्यास प्रेरित करते.


FAQ

1. UNICEF ची स्थापना कोणत्या वर्ष झाली ?

उत्तर : 11 डिसेंबर 1946 मध्ये UNICEF ची स्थापना झाली.

2. UNICEF चे मुख्य कार्यालय कोठे आहे ?

उत्तर : न्यू-यॉर्क अमेरिका येथे UNICEF चे कार्यालय स्थित आहे.

3. UNICEF चे संचालक कोण आहेत ?

उत्तर :Catherine Russell” हे वर्तमानात UNICEF चे संचालक आहेत.

4. UNICEF चे पहिले CEO कोण होते ?

उत्तर : Maurice Pate हे UNICEF चे पहिले CEO होते, ज्यांचा कालावधी 1947 ते 1965 दरम्यानचा होता.

5. UNICEF चे जुने नाव काय आहे ?

उत्तर : United Nations International Children’s Emergency Fund” हे UNICEF चे जुने नाव आहे.

Leave a Comment