ओटीटी (OTT) म्हणजे काय ? | OTT Meaning in marathi

वर्तमान काळात इंटरनेट ने संपूर्ण जगाला व्यापून टाकले आहे. कालांतराने इंटरनेट वापरकर्त्यांची संख्या देखील वाढत आहे, खास करून भारत सारख्या देशात जेथे इंटरनेट अगदी स्वस्तात उपलब्ध होते. आज आपण अनेक कामे इंटरनेट च्या आधारे पार पाडू शकतो.

इंटरनेट चा विस्तार पाहता अनेक नवनवीन मंच लोकांच्या सुविधेसाठी उदयास आले त्यातीलच एक मंच म्हणजे OTT होय. हे OTT नेमके काय आहे, या संबंधित विविध माहितीचा आढावा आपण खालीलप्रमाणे घेणार आहोत,

अनुक्रमणिका


ओटीटी म्हणजे काय ? (OTT Meaning in Marathi)

OTT हा मुळात एक प्रकारचा मीडिया (Media) प्लॅटफॉर्म अथवा मंच आहे, जो विडिओ व इतर स्वरूपातील सामग्री थेट इंटरनेटच्या माध्यमातून युजरला हाताळण्याची सुविधा उपलब्ध करून देतो. OTT प्लॅटफॉर्म हे साधारणतः वेबसाईट अथवा ऍप्लिकेशन स्वरूपात उपलब्ध असतात.

ott meaning in marathi

OTT शब्दाचा उपयोग हा साधारणतः व्हिडिओ ऑन डिमांड प्लॅटफॉर्म (Video On Demand Platform) , ऑडिओ स्ट्रीमिंग (Audio Streaming) , OTT उपकरण (OTT Device) , VoIP कॉल (VoIP Call) अशा अनेक संकल्पनांसाठी केला जातो.

OTT प्लॅटफॉर्मचा उपयोग करण्यापूर्वी युजरला प्रथम OTT प्लॅटफॉर्मची सदस्यता (Subscription) विकत घ्यावी लागते, ज्यांनतर ते ठराविक OTT प्लॅटफॉर्मचा ऍक्सेस मिळवू शकतात, व ऑनलाईन पद्धतीने व्हिडिओ व इतर विविध स्वरूपी सामग्रीचा आस्वाद घेऊ शकतात.

वर्तमान काळात OTT प्लॅटफॉर्मची लोकप्रियता आणि उपयोग हा अमेरिका या देशात अधिक दिसून येत आहे. तसेच जस-जसे इंटरनेट युजर्सची संख्या वाढत आहे, तसतसे भारतात देखील OTT प्लॅटफॉर्म लोकप्रियता वाढताना दिसत आहे.


OTT Full Form In Marathi

O – Over
T – The
T – Top

OTT चा फुल फॉर्म “Over The Top” असा असून याचा मराठी अर्थ “सर्वात वरती” अथवा “प्रथम पद” असा होतो.


ओटीटी प्लॅटफॉर्म सेवा

कोणत्याही OTT प्लॅटफॉर्मद्वारे आपल्या ग्राहकांना साधारणतः तीन विविध प्रकारच्या सेवा पुरविल्या जातात, ज्यातील काही मोफत तर, काहींसाठी पैसे मोजावे लागतात. या तीन सेवा नेमक्या कोणत्या आहेत, हे आपण खालीलप्रमाणे पाहणार आहोत,

1. जाहिरातींवर आधारित सेवा

एडव्हर्टाइसिंग विडिओ ऑन डिमांड (Advertising Video On Demand) या सुविधेद्वारे ग्राहक अथवा युजर विडिओ स्वरूपी सामग्रीचा अगदी मोफत आस्वाद घेऊ शकतो, परंतु या दरम्यान युजरला जाहिराती दाखवल्या जातात, ज्याच्या OTT प्लॅटफॉर्म आधारित कंपन्या नफा मिळवतात.

2. सदस्यतेवर आधारित सेवा

सब्स्क्रिप्शन विडिओ ऑन डिमांड (Subscription Video On Demand) या प्रकारच्या सुविधेत सामग्रीचा आस्वाद घेण्यासाठी युजरला OTT प्लॅटफॉर्मची सदस्यता (Subscription) मिळवावी लागते, ज्यासाठी OTT प्लॅटफॉर्मसद्वारे ग्राहकांकडून ठराविक रक्कम “Subscription Fee” म्हणून आकारली जाते.

ग्राहक अथवा युजर एक महिना, तीन महिने, सहा महिने अथवा एक वर्ष इतक्या कालावधीसाठी OTT प्लॅटफॉर्मची सदस्यता मिळवू शकतो. युजर जितक्या जास्त कालावधीसाठी “Subscription” मिळवतो, तितक्या जास्त आकर्षक ऑफर्स OTT प्लॅटफॉर्मद्वारे युजरला पुरविल्या जातात, यामध्ये Additional Services, Subscription Fee Discount अशा विविध ऑफर्सचा समावेश असू शकतो.

Netflix, Hotstar, Amazon prime Video हे काही सब्स्क्रिप्शन विडिओ ऑन डिमांड अथवा सब्स्क्रिप्शन बेस सेवा पुरविणारे भारतातील सुप्रसिद्ध असे OTT प्लॅटफॉर्मस आहेत.

3. Transaction वर आधारित सेवा

ट्रान्सक्शन विडिओ ऑन डिमांड (Transaction Video On Demand) या सुविधेत युजरला जे विडिओ पाहायचे आहेत, ते विकत अथवा भाड्याने घ्यावे लागतात, त्याशिवाय युजर त्या सामग्रीचा ऍक्सेस मिळवू शकत नाही. गूगल चे “Google Play Movies & TV” आणि अँपल चे “i Tunes” हे दोन अँप ट्रान्सक्शन विडिओ ऑन डिमांड अथवा ट्रान्सक्शन बेस सेवा पुरविणारे प्रसिद्ध OTT प्लॅटफॉर्मस आहेत.


भारतातील 5 प्रसिद्ध Ott प्लॅटफॉर्म

भारतातील ५ सुप्रसिद्ध OTT प्लॅटफॉर्म संबंधित थोडक्यात माहितीचा आढावा आपण खालील प्रमाणे घेणार आहोत,

Netflix

  • Netflix हे एक अमेरिकन OTT प्लॅटफॉर्म आहे, जे १९० देशांमध्ये कार्यरत आहे.
  • Netflix ची सुरुवात २९ ऑगस्ट १९९७ मध्ये Reed Hastings आणि Marc Randolph यांच्याद्वारे करण्यात आली होती.
  • वर्तमान काळात Netflix चे १४९ मिलियनपेक्षा अधिक ऍक्टिव्ह युजर्स आहेत.
  • Netflix ही जगातील १० सर्वात मोठी इंटरनेट कंपनी मानली जाते.

Hotstar

  • Hotstar ला Disney+ Hotstar या नावाने देखील ओळखले जाते.
  • Hotstar एक भारतीय OTT प्लॅटफॉर्म कंपनी आहे.
  • Hotstar ची सुरुवात ११ फेब्रुवारी २०१५ मध्ये “Novi Digital Entertainment of Star India” द्वारे करण्यात अली होती.
  • Hotstar चा संपूर्ण कारभार हा “Disney Media & Entertainment Distribution” द्वारे पाहिला जातो.
  •  वर्तमान काळात हॉटस्टार चे ४६ मिलियनपेक्षा अधिक युजर्स आहेत.

Amazon Prime Video

  • Amazon Prime Video हे जगातील नामांकित इ कॉमर्स कंपनी Amazon चे प्रॉडक्ट आहे.
  • Amazon Prime Video ची सुरुवात ७ संप्टेंबर २००६ मध्ये अमेरिका या देशात करण्यात आली होती.
  •  वर्तमान काळात Amazon Prime Video चे एकूण ११७ मिलियन पेक्षा अधिक युजर संपूर्ण जगात आहे.
  • २०२० मध्ये Amazon च्या केवळ Amazon Prime Video या प्रॉडक्ट ने Amazon ला ३.६ बिलियन अमेरिकी डॉलर इतके पैसे कमावून दिले होते.
  • Amazon Prime Video चे सब्स्क्रिप्शन घेतल्यास Amazon द्वारे युजरला इतरही सुविधा दिल्या जातात, ज्यातील “Same Day Delivery” ही एक प्रसिद्ध सुविधा आहे.

Voot

  • Voot हा एक प्रसिद्ध भारतीय OTT प्लॅटफॉर्म आहे.
  • Voot  भारतासहित अमेरिका आणि युनाइटेड किंग्डमया देशांमध्ये देखील कार्यरत आहे.
  • वर्तमान काळात Voot  चे १ मिलियन पेक्षा अधिक ऍक्टिव्ह युजर्स आहे.
  • Voot  ची सुरुवात २६ मार्च २०१६ मध्ये झाली.
  • Voot  चे मुख्यालय महाराष्ट्रातील मुंबई येथे आहे.
  • Voot  OTT प्लॅटफॉर्मवर मराठी, हिंदी, गुजराती, बंगाली, तेलगू, कन्नड आणि इंग्रजी या भाषांमध्ये विडिओ साहित्य उपलब्ध आहेत.

Zee5

  • Zee5 हा देखील एक भारतीय OTT प्लॅटफॉर्म आहे.
  • Zee5 ची सुरुवात १४ फेब्रुवारी २०१८ मध्ये Zee Entertainment Enterprises द्वारे करण्यात आली होती.
  • वर्तमान काळात Zee5, १९० पेक्षा अधिक देशांमध्ये कार्यरत आहे.
  • www.Zee5.com ही Zee5 ची मुख्य वेबसाईट आहे.
  • Zee5 द्वारे film production, film distribution, television production यांसारखी अनेक कामगिरी पार पाडली जाते.

सदस्यता शुल्क

भारतात कार्यरत कोणत्या OTT प्लॅटफॉर्मद्वारे किती मासिक (Monthly) सदस्यता फी (subscription) आकारली जाते, हे आपण खालील तक्त्यात पाहणार आहोत,
 
प्लॅटफॉर्म चे नाव मासिक सदस्यता
ALT Balaji १९० रु.
Amazon Prime Video १७९ रु.
Discovery + १९९ रु.
Disney + Hotstar ४९ रु.
Hungama Play ९९ रु.
Jio Cinema १४९ रु.
MX Player
Netflix १४९ रु.  ते ६४९ रु.
Sony Liv २९९ रु.
Ullu App ८१ रु.
Voot ९९ रु.
Zee 5 ९९ रु.

फायदे

अलिकडच्या वर्षांत ओव्हर-द-टॉप (OTT) प्लॅटफॉर्मने प्रचंड लोकप्रियता मिळवली आहे, जे ग्राहक आणि सामग्री निर्माते दोघांसाठीही विस्तृत फायदे देतात. येथे OTT प्लॅटफॉर्मचे काही प्रमुख फायदे आहेत:

1. लवचिकता आणि सुविधा

OTT प्लॅटफॉर्म वापरकर्त्यांना त्यांच्याकडे इंटरनेट कनेक्शन असेल तोपर्यंत त्यांना पाहिजे तेव्हा आणि कुठेही सामग्री पाहण्याची परवानगी देते. पारंपारिक प्रसारण शेड्युलशी जोडल्याशिवाय त्यांचे आवडते शो आणि चित्रपट पाहू इच्छिणाऱ्या दर्शकांसाठी ही सुविधा एक प्रमुख आकर्षण आहे.

2. विविध सामग्री

OTT प्लॅटफॉर्मवर चित्रपट, टीव्ही शो, डॉक्युमेंट्री, मूळ मालिका आणि बरेच काही यासह सामग्रीची विस्तृत श्रेणी ऑफर केली जाते. ही वैविध्यपूर्ण श्रेणी विविध अभिरुची आणि रूची पूर्ण करते, व्यापक प्रेक्षकांना आकर्षित करते.

3. मूळ सामग्री

अनेक OTT प्लॅटफॉर्म त्यांची स्वतःची मूळ सामग्री तयार करतात, ज्यामुळे उच्च-गुणवत्तेचे शो आणि चित्रपटांमध्ये वाढ झाली आहे ज्यांना पारंपारिक टेलिव्हिजन नेटवर्कवर स्थान मिळाले नाही. यामुळे कथाकथनातील सर्जनशीलता आणि नावीन्यपूर्णतेला प्रोत्साहन मिळाले आहे.

4. जागतिक पोहोच

OTT प्लॅटफॉर्म भौगोलिक सीमांद्वारे मर्यादित नाहीत, ज्यामुळे जगभरातील प्रेक्षकांद्वारे सामग्रीमध्ये प्रवेश केला जाऊ शकतो. ही जागतिक पोहोच सामग्री निर्मात्यांना आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठांमध्ये टॅप करण्याची संधी प्रदान करते.

5. वैयक्तिकरण

OTT प्लॅटफॉर्म अनेकदा दर्शकांच्या पसंती आणि पाहण्याच्या इतिहासावर आधारित सामग्रीची शिफारस करण्यासाठी अल्गोरिदम वापरतात. हा वैयक्तिकृत अनुभव वापरकर्त्याची प्रतिबद्धता आणि समाधान वाढवतो.

6. एकाधिक उपकरणे

OTT प्लॅटफॉर्म स्मार्टफोन, टॅब्लेट, स्मार्ट टीव्ही, लॅपटॉप आणि डेस्कटॉप कॉम्प्युटरसह विविध उपकरणांवर प्रवेश करण्यायोग्य आहेत. हे उपकरण अष्टपैलुत्व हे सुनिश्चित करते की वापरकर्ते त्यांच्या पसंतीचे उपकरण वापरून सामग्रीमध्ये प्रवेश करू शकतात.

7. कोणत्याही जाहिराती नाहीत (किंवा मर्यादित जाहिराती)

काही OTT प्लॅटफॉर्म जाहिरात-मुक्त किंवा मर्यादित-जाहिरात पर्याय ऑफर करतात, दर्शकांना अखंडित सामग्री वापर प्रदान करतात. ज्यांना पारंपारिक व्यावसायिक ब्रेक टाळायचे आहेत त्यांच्यासाठी हे विशेषतः आकर्षक असू शकते.

8. खर्च-प्रभावीता

पारंपारिक केबल किंवा सॅटेलाइट सबस्क्रिप्शनच्या तुलनेत OTT प्लॅटफॉर्मची सदस्यता घेणे किफायतशीर असू शकते. वापरकर्ते त्यांच्या बजेट आणि गरजांवर आधारित विविध सबस्क्रिप्शन प्लॅनमधून निवडू शकतात.

9. ऑफलाइन पाहणे

अनेक OTT प्लॅटफॉर्म वापरकर्त्यांना ऑफलाइन पाहण्यासाठी सामग्री डाउनलोड करण्याची परवानगी देतात. प्रवास करताना किंवा मर्यादित इंटरनेट कनेक्टिव्हिटी असलेल्या भागात सामग्री पाहू इच्छिणाऱ्या व्यक्तींसाठी हे फायदेशीर आहे.

10. कोनाडा सामग्रीसाठी सुलभ प्रवेशयोग्यता

ओटीटी प्लॅटफॉर्म्स विशिष्ट सामग्री होस्ट करू शकतात जी मर्यादित प्रसारण स्लॉटमुळे मुख्य प्रवाहातील टेलिव्हिजनवर व्यवहार्य असू शकत नाहीत. हे विशिष्ट शैली आणि स्वतंत्र सामग्री निर्मात्यांना त्यांचे कार्य प्रदर्शित करण्यासाठी एक व्यासपीठ देते.

11. परस्परसंवादी वैशिष्ट्ये

काही OTT प्लॅटफॉर्म परस्परसंवादी वैशिष्ट्ये ऑफर करतात, जसे की मतदान, प्रश्नमंजुषा आणि पर्यायी कथा मार्ग, जे वापरकर्त्यांना सामग्रीमध्ये अधिक सखोलपणे गुंतण्याची परवानगी देतात.

12. डेटा-चालित अंतर्दृष्टी

OTT प्लॅटफॉर्म वापरकर्त्याचे वर्तन, प्राधान्ये आणि पाहण्याच्या पद्धतींवरील डेटा गोळा करू शकतात. हा डेटा सामग्री निर्माते आणि प्लॅटफॉर्मना सामग्री उत्पादन आणि शिफारसींबद्दल माहितीपूर्ण निर्णय घेण्यास मदत करू शकतो.

एकूणच, OTT प्लॅटफॉर्मने आधुनिक दर्शकांच्या पसंतींना पूर्ण करणारी लवचिकता, निवड आणि सुविधा प्रदान करून, आम्ही सामग्री वापरण्याच्या पद्धतीत बदल घडवून आणला आहे.


तोटे

ओव्हर-द-टॉप (OTT) प्लॅटफॉर्म असंख्य फायदे देतात, परंतु त्यांच्याशी संबंधित काही तोटे देखील आहेत. येथे OTT प्लॅटफॉर्मचे काही प्रमुख तोटे आहेत:

1. इंटरनेट अवलंबित्व

OTT प्लॅटफॉर्मवर सामग्री प्रवाहित करण्यासाठी स्थिर आणि तुलनेने वेगवान इंटरनेट कनेक्शन आवश्यक आहे. खराब इंटरनेट इन्फ्रास्ट्रक्चर असलेल्या भागात किंवा उच्च इंटरनेट ट्रॅफिकच्या काळात, वापरकर्त्यांना बफरिंग, कमी व्हिडिओ गुणवत्ता किंवा सामग्रीमध्ये प्रवेश करण्यास असमर्थता येऊ शकते.

2. डेटा वापर आणि बँडविड्थ वापर

OTT प्लॅटफॉर्मवरील सामग्री प्रवाहित केल्याने मोठ्या प्रमाणात डेटा वापरला जाऊ शकतो, ज्यामुळे मर्यादित डेटा योजना असलेल्या वापरकर्त्यांसाठी डेटा ओव्हरेज होऊ शकतो. हाय-डेफिनिशन किंवा 4K सामग्री प्रवाहित करताना हे विशेषतः संबंधित आहे.

3. सदस्यता खर्च

ओटीटी प्लॅटफॉर्म पारंपारिक केबल किंवा सॅटेलाइट टीव्हीपेक्षा अधिक किफायतशीर असले तरी, एकाधिक प्लॅटफॉर्मचे सदस्यत्व घेतल्याने वाढ होऊ शकते, संभाव्यत: एका केबल पॅकेजच्या खर्चापेक्षा जास्त. एकाधिक सदस्यता व्यवस्थापित करणे देखील कठीण होऊ शकते.

4. सामग्री विखंडन

विविध OTT प्लॅटफॉर्मवर सामग्रीची उपलब्धता खंडित केली जाऊ शकते. वापरकर्त्यांना त्यांना हव्या असलेल्या सर्व सामग्रीमध्ये प्रवेश करण्यासाठी एकाधिक सेवांचे सदस्यत्व घ्यावे लागेल, ज्यामुळे सामग्री अनन्यता आणि संभाव्यत: जास्त खर्च येईल.

5. परवाना आणि सामग्री उपलब्धता

OTT प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध असलेली सामग्री परवाना करार आणि करारांमुळे कालांतराने बदलू शकते. याचा अर्थ असा की आज उपलब्ध असलेला शो किंवा चित्रपट उद्या काढला जाऊ शकतो, जे पाहण्याची योजना आखत होते अशा दर्शकांची निराशा होते.

6. भौगोलिक निर्बंध

OTT प्लॅटफॉर्मवरील काही सामग्री परवाना करार किंवा प्रादेशिक सामग्री नियमांमुळे भौगोलिकदृष्ट्या प्रतिबंधित असू शकते. हे काही विशिष्ट प्रदेशांमध्ये काही शो किंवा चित्रपटांची उपलब्धता मर्यादित करू शकते.

7. गुणवत्ता बदलते

OTT प्लॅटफॉर्मवरील सामग्रीची गुणवत्ता मोठ्या प्रमाणात बदलू शकते, उच्च-बजेट मूळ मालिकांपासून ते निम्न-गुणवत्तेच्या किंवा कमी-व्यावसायिक सामग्रीपर्यंत. वापरकर्त्यांना त्यांची प्राधान्ये पूर्ण करणारी सामग्री शोधण्यासाठी अनेक पर्यायांमधून जावे लागेल.

8. थेट सामग्रीचा अभाव

OTT प्लॅटफॉर्म ऑन-डिमांड सामग्रीमध्ये उत्कृष्ट असताना, ते पारंपारिक केबल किंवा सॅटेलाइट टीव्हीच्या तुलनेत क्रीडा गेम किंवा ब्रेकिंग न्यूज सारख्या थेट इव्हेंटमध्ये समान स्तरावर प्रवेश प्रदान करू शकत नाहीत.

9. डिव्हाइस सुसंगतता आणि तांत्रिक समस्या

सर्व उपकरणे सर्व OTT प्लॅटफॉर्मशी सुसंगत असू शकत नाहीत आणि तांत्रिक त्रुटी किंवा बग येऊ शकतात. वापरकर्त्यांना खाती सेट करणे, लॉग इन करणे किंवा विशिष्ट उपकरणांवर सामग्री अ‍ॅक्सेस करण्यात अडचणी येऊ शकतात.

10. गोपनीयतेची चिंता

काही OTT प्लॅटफॉर्म शिफारसी आणि जाहिराती वैयक्तिकृत करण्यासाठी वापरकर्त्याचा डेटा गोळा करतात. हे डेटा गोपनीयतेबद्दल चिंता वाढवते, कारण वापरकर्त्याची वर्तणूक आणि प्राधान्ये विपणन उद्देशांसाठी ट्रॅक केली जातात.

11. सदस्यता सेवांवर अवलंबित्व

OTT प्लॅटफॉर्म सबस्क्रिप्शन मॉडेलवर अवलंबून असतात, याचा अर्थ वापरकर्त्यांना सामग्रीमध्ये प्रवेश करणे सुरू ठेवण्यासाठी मासिक पेमेंट करणे आवश्यक आहे. जर वापरकर्त्याने त्यांचे सदस्यत्व रद्द केले, तर ते वापरत असलेल्या सामग्रीचा प्रवेश गमावतात.

12. पारंपारिक केबल फायद्यांचे नुकसान

पारंपारिक केबल किंवा सॅटेलाइट टीव्ही लाइव्ह चॅनल सर्फिंग, थेट इव्हेंटमध्ये त्वरित प्रवेश आणि सेट शेड्यूल यासारखी वैशिष्ट्ये देऊ शकतात. केवळ OTT प्लॅटफॉर्मवर संक्रमण करणाऱ्या काही वापरकर्त्यांकडून ही वैशिष्ट्ये चुकली असतील.

OTT प्लॅटफॉर्म एखाद्या व्यक्तीच्या पाहण्याच्या सवयी आणि प्राधान्यांसाठी योग्य आहेत की नाही हे निर्धारित करण्यासाठी या तोटे फायद्यांच्या तुलनेत तोलणे महत्त्वाचे आहे.


FAQ

1. पहिले भारतीय OTT प्लॅटफॉर्म कोणते ?

उत्तर : Bigflix हे पहिले भारतीय OTT प्लॅटफॉर्म आहे, जे Relience Entertainment द्वारे २००८ मध्ये लॉन्च करण्यात आले होते.

2. भारतातील सर्वाधिक युजर असलेले OTT प्लॅटफॉर्म कोणते ?

उत्तर : Hotstar, ज्याला वर्तमान काळात Disney+ Hotstar म्हणून देखील ओळखले जाते, हे भारतातील सर्वाधिक युजर बेस असलेले OTT प्लॅटफॉर्म आहे, ज्याचे जुलै २०२० पर्यंत भारतात ३० करोडपेक्षा युजर्स होते.

3. भारतातील सर्वात कमी Subscription Fee असलेले OTT प्लॅटफॉर्म कोणते ?

उत्तर : सुप्रसिद्ध OTT प्लॅटफॉर्म पैकी ZEE5 हे सर्वात स्वस्त OTT प्लॅटफॉर्म मानले गेले आहे.

4. सर्वाधिक हॉलीवूड चित्रपट असलेले OTT प्लॅटफॉर्म कोणते ?

उत्तर : Netflix, Amazon Prime Video आणि Disney+ Hotstar हे सर्वाधिक हॉलीवूड चित्रपट असलेले OTT प्लॅटफॉर्म आहे.

5. भारतात एकूण किती OTT प्लॅटफॉर्म सक्रिय आहे. 

उत्तर : वर्तमान काळात भारतात एकूण ४० पेक्षा अधिक OTT प्लॅटफॉर्म हे सक्रिय  आहेत.

अधिक लेख –

1. TRP चा फुल फॉर्म काय ?

2. युट्युब चा शोध कोणी लावला ?

3. Social Media म्हणजे काय ?

4. टीव्हीचा शोध कोणी लावला ?

Leave a Comment