जैवतंत्रज्ञान म्हणजे काय व याचे प्रकार कोणते ?

जैवतंत्रज्ञान हे एक गतिमान आणि वेगाने विकसित होत असलेले क्षेत्र असून अनेक क्षेत्रांमध्ये नवकल्पना आणि परिवर्तन घडवून आणणारी एक शक्तिशाली संकल्पना आहे.

जीवशास्त्र आणि तंत्रज्ञानाच्या तत्त्वांचा उपयोग करून, जैवतंत्रज्ञान जागतिक आव्हानांना तोंड देण्यासाठी, मानवी आरोग्य सुधारण्यासाठी, कृषी पद्धती सुधारण्यासाठी आणि पर्यावरणीय टिकाऊपणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी प्रचंड क्षमता देते.

सदर लेख जैवतंत्रज्ञानाची उल्लेखनीय प्रगती, गुणधर्म आणि प्रभावाचा शोध घेतो तसेच चांगले भविष्य घडवण्यात त्याचे महत्त्व दर्शवितो.


जैवतंत्रज्ञान म्हणजे काय ?

जैवतंत्रज्ञान हे विज्ञानाचे एक असे क्षेत्र आहे, जे विविध उद्योगांसाठी नाविन्यपूर्ण उत्पादने आणि तंत्रज्ञान विकसित करण्यासाठी जीवशास्त्र आणि तंत्रज्ञानाची जोड देते.

यामध्ये जीवाणू, वनस्पती आणि प्राणी किंवा त्यांचे घटक, उत्पादने तयार करण्यासाठी किंवा सुधारण्यासाठी, समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी सजीवांच्या वापराचा समावेश आहे.

जैवतंत्रज्ञानामध्ये आरोग्यसेवा, कृषी, पर्यावरण विज्ञान, औद्योगिक उत्पादन यासह विविध अनुप्रयोगांचा समावेश होतो.


प्रकार

जैवतंत्रज्ञानाचे अनेक प्रकारांमध्ये वर्गीकरण केले जाऊ शकते, ज्यामध्ये विशिष्ट अनुप्रयोग आणि तंत्रांचा समावेश आहे. जैवतंत्रज्ञानाचे काही सामान्य प्रकार खालीलप्रमाणे:

1. वैद्यकीय जैवतंत्रज्ञान

वैद्यकीय जैवतंत्रज्ञान हे क्षेत्र नवीन औषधे, थेरपी आणि वैद्यकीय तंत्रज्ञानाच्या विकासावर लक्ष केंद्रित करते. यात अनुवांशिक अभियांत्रिकी, जनुक चिकित्सा, वैयक्तिक औषध, पुनर्जन्म औषध आणि बायोफार्मास्युटिकल्सचे उत्पादन यासारख्या क्षेत्रांचा समावेश होतो.

2. कृषी जैवतंत्रज्ञान

कृषी जैव तंत्रज्ञानाचा उद्देश पीक उत्पादकता वाढवणे, वनस्पतींचे गुणधर्म सुधारणे आणि शाश्वत शेती पद्धती विकसित करणे हे आहे. यात कीड आणि रोगांचा प्रतिकार, सुधारित पोषण सामग्री आणि वाढीव उत्पन्न यासारख्या वैशिष्ट्यांसाठी पिकांचे अनुवांशिक बदल समाविष्ट आहेत. तसेच टिश्यू कल्चर, आण्विक प्रजनन आणि मार्कर-सहाय्य निवड यासारख्या तंत्रांचा देखील समावेश होतो.

3. औद्योगिक जैवतंत्रज्ञान

औद्योगिक जैवतंत्रज्ञान रसायने, इंधन आणि साहित्य तयार करण्यासाठी जैविक प्रणाली किंवा घटकांचा वापर करते. यामध्ये किण्वन, जैव रूपांतरण आणि इतर प्रक्रिया पार पाडण्यासाठी सूक्ष्मजीव, एन्झाईम्स अशा जीवांचा वापर समाविष्ट असतो. औद्योगिक जैवतंत्रज्ञान नूतनीकरणक्षम संसाधनांचा वापर करून आणि पर्यावरणीय प्रभाव कमी करून पारंपारिक उत्पादन पद्धतींना अधिक टिकाऊ पर्याय देते.

4. पर्यावरणीय जैवतंत्रज्ञान

या प्रकारचे जैवतंत्रज्ञान पर्यावरणीय आव्हाने आणि प्रदूषणावर उपाय यावर लक्ष केंद्रित करते. यामध्ये माती, पाणी आणि हवेतील प्रदूषकांचे ऱ्हास किंवा रूपांतर करण्यासाठी सूक्ष्मजीव किंवा एन्झाईम वापरणे समाविष्ट आहे. पर्यावरणीय जैवतंत्रज्ञानामध्ये सांडपाणी प्रक्रिया, दूषित साइट्सचे बायोरिमेडिएशन आणि पर्यावरणीय प्रक्रिया वाढविण्यासाठी बायोऑगमेंटेशन यासारख्या अनुप्रयोगांचा देखील समावेश आहे.

5. सागरी जैवतंत्रज्ञान

सागरी जैवतंत्रज्ञान महासागर आणि इतर सागरी वातावरणात आढळणाऱ्या अद्वितीय संसाधने आणि जीवांचे अन्वेषण करते. यामध्ये औषधांचा शोध, मत्स्यपालन, बायोरिमेडिएशन आणि सागरी जीवांपासून मिळणाऱ्या गुणधर्मांसह कादंबरी सामग्रीचा विकास यासारख्या अनुप्रयोगांसाठी सागरी जीवांचा वापर समाविष्ट आहे.

6. बायोइन्फॉरमॅटिक्स

बायोइन्फर्मेटिक्स हे एक आंतरविद्याशाखीय क्षेत्र आहे जे जीवशास्त्र, संगणक विज्ञान आणि माहिती तंत्रज्ञान एकत्र करते. यात जैविक डेटाचे संकलन, संग्रहण, विश्लेषण आणि व्याख्या यांचा समावेश आहे. जीनोमिक्स संशोधन, औषध शोध, प्रथिने संरचना अंदाज आणि वैयक्तिक औषधांमध्ये बायोइन्फॉरमॅटिक्स महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.

जैवतंत्रज्ञानाच्या प्रकारांची ही काही उदाहरणे आहेत आणि नवीन तंत्रे आणि अनुप्रयोग उदयास येत असताना हे क्षेत्र विकसित होत आहे.


इतिहास

जैव तंत्रज्ञानाचा इतिहास हा हजारो वर्षांचा आहे, ज्यामध्ये मानव विविध जैविक प्रक्रिया आणि जीव व्यावहारिक हेतूंसाठी वापरत आहेत. जैवतंत्रज्ञानाच्या इतिहासातील महत्त्वाचे टप्पे आणि घडामोडींचे विहंगावलोकन खालीलप्रमाणे:

1. प्राचीन जैवतंत्रज्ञान (पूर्व-आधुनिक युग)

मानव प्राचीन काळापासून जैवतंत्रज्ञानाचा वापर करत आहे. उदाहरणांमध्ये शेतीसाठी वनस्पती आणि प्राणी यांचे पालन, अन्न आणि पेये (जसे की ब्रेड, बिअर आणि वाइन) बनवण्यासाठी किण्वन प्रक्रिया यांचा समावेश होतो.

2. 19 वे शतक

आधुनिक जैवतंत्रज्ञानाचे क्षेत्र 19व्या शतकात सूक्ष्मजीवांचा शोध आणि किण्वनातील त्यांच्या भूमिका आकार घेऊ लागले. लुई पाश्चरचे सूक्ष्मजीव किण्वनावरील कार्य आणि पाश्चरायझेशन तंत्राच्या विकासाने औद्योगिक प्रक्रियेतील सूक्ष्मजीवांचे महत्त्व समजून घेण्याचा पाया घातला.

3. 20 वे शतक

20व्या शतकात जैवतंत्रज्ञानात लक्षणीय प्रगती झाली:

1) DNA चा शोध : 1953 मध्ये, जेम्स वॉटसन आणि फ्रान्सिस क्रिक यांनी DNA ची रचना स्पष्ट केली आणि अनुवांशिक कोड आणि आनुवंशिकता समजून घेण्यासाठी पाया तयार केला.

2) रिकॉम्बिनंट DNA तंत्रज्ञान : 1970 च्या दशकात, पॉल बर्ग, स्टॅनले कोहेन आणि हर्बर्ट बॉयर यांसारख्या शास्त्रज्ञांनी पुनर्संयोजक DNA तंत्रज्ञानाच्या विकासामुळे वेगवेगळ्या जीवांमध्ये अनुवांशिक सामग्रीचे फेरफार आणि हस्तांतरण करण्यास परवानगी दिली. या यशाने अनुवांशिक अभियांत्रिकी आणि जनुकीय सुधारित जीव (GMO) च्या निर्मितीसाठी दरवाजे उघडले.

3) इन्सुलिन उत्पादन : 1978 मध्ये, शास्त्रज्ञांनी रीकॉम्बिनंट DNA तंत्रज्ञानाचा वापर करून मानवी इन्सुलिनची यशस्वी निर्मिती केली. हे फार्मास्युटिकल उद्योगात जैवतंत्रज्ञानाचा पहिला व्यावसायिक अनुप्रयोग म्हणून चिन्हांकित केले गेले.

4) बायोफार्मास्युटिकल्स : 1980 आणि 1990 च्या दशकात रीकॉम्बिनंट प्रथिने आणि मोनोक्लोनल अँटीबॉडीज, उपचारात्मक हेतूंसाठी बायोफार्मास्युटिकल्सचा उदय झाला. या जीवशास्त्राने विविध रोगांवर वैद्यकीय उपचारांमध्ये क्रांती घडवून आणली.

4. 21वे शतक

21 व्या शतकात जैवतंत्रज्ञान वेगाने प्रगती करत राहिले:

1) जीनोमिक्स आणि प्रोटिओमिक्स : 2003 मध्ये मानवी जीनोम प्रकल्प पूर्ण झाल्यामुळे मानवी अनुवांशिक कोडचे सखोल आकलन झाले. हे, प्रोटिओमिक्समधील प्रगतीसह, रोगांमध्ये गुंतलेली जीन्स आणि प्रथिने ओळखणे आणि वैशिष्ट्यीकृत करणे सुलभ झाले.

2) CRISPR-Cas9 : 2012 मध्ये जेनिफर डौडना आणि इमॅन्युएल चारपेंटियर यांनी CRISPR-Cas9 जनुक संपादन प्रणालीचा शोध आणि विकसाने अनुवांशिक अभियांत्रिकीमध्ये क्रांती घडवून आणली. CRISPR-Cas9 जीन्सचे अचूक आणि कार्यक्षम संपादन करण्यास, अनुवांशिक विकारांवर उपचार करण्यासाठी, रोग-प्रतिरोधक पिके विकसित करण्यासाठी नवीन शक्यता उघडण्यास अनुमती देते.

3) सिंथेटिक बायोलॉजी : सिंथेटिक बायोलॉजी, ज्यामध्ये अभियांत्रिकी नवीन जैविक प्रणाली आणि जीव यांचा समावेश आहे. संशोधकांनी कृत्रिम जीवसृष्टी, बायोसेन्सर आणि जैवइंधन तयार करण्यावर काम केले आहे.

संपूर्ण इतिहासात, जैवतंत्रज्ञान औषध, कृषी, उद्योग आणि पर्यावरण विज्ञान यासह विविध क्षेत्रांमध्ये विकसित आणि विस्तारत आहे.


जैवतंत्रज्ञानाचे भविष्य

जीन एडिटिंग, सिंथेटिक जीवशास्त्र आणि बायोइन्फॉरमॅटिक्स यांसारख्या क्षेत्रातील प्रगती उद्योगांमध्ये क्रांती घडवून आणण्यासाठी, नवीन बाजारपेठा निर्माण करण्यासाठी आणि आपल्या जीवनाला आकार देण्यासाठी तयार आहेत.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि सूक्ष्म तंत्रज्ञान यांसारख्या अत्याधुनिक क्षेत्रांसह जैवतंत्रज्ञानाचे अभिसरण, समन्वयात्मक संधी खुल्या करेल आणि प्रगतीला गती देईल.

याव्यतिरिक्त, नैतिक समस्यांचे निराकरण करताना आणि व्यापक सामाजिक फायद्यांची खात्री करताना जैवतंत्रज्ञानाच्या पूर्ण क्षमतेचा उपयोग करण्यासाठी शास्त्रज्ञ, धोरणकर्ते आणि जनतेमध्ये वाढलेले सहकार्य महत्त्वपूर्ण ठरेल.


फायदे

जैवतंत्रज्ञानाचे काही प्रमुख फायदे खालीलप्रमाणे:

1. हेल्थकेअरमधील प्रगती

जैवतंत्रज्ञानाने औषध आणि आरोग्यसेवेच्या क्षेत्रात अनेक प्रकारे क्रांती घडवून आणली आहे:

1) नवीन औषधे आणि उपचारांचा विकास : जैवतंत्रज्ञान विविध रोगांसाठी नवीन औषधे, उपचारांचा शोध, विकास आणि उत्पादन करण्यास सक्षम करते. यामुळे रीकॉम्बीनंट प्रथिने, मोनोक्लोनल ऍन्टीबॉडीज आणि जनुक उपचारांसह बायोफार्मास्युटिकल्सची निर्मिती झाली आहे, जे अधिक लक्ष्यित आणि प्रभावी उपचार देतात.

2) वैयक्तीकृत औषध : जैवतंत्रज्ञान एखाद्या व्यक्तीच्या अनुवांशिक प्रोफाइलचा विचार करून आणि त्यानुसार उपचार पद्धती तयार करून वैयक्तिकृत औषधासाठी परवानगी देते. हा दृष्टीकोन उपचार परिणाम वाढवू शकतो, प्रतिकूल परिणाम कमी करू शकतो आणि रुग्णाची काळजी घेणे अनुकूल करू शकतो.

3) रोग प्रतिबंध आणि निदान : जैवतंत्रज्ञान साधने आणि तंत्रे रोग लवकर ओळखणे, निरीक्षण करणे आणि प्रतिबंध करण्यास सक्षम करतात. जीनोमिक्स, प्रोटीओमिक्स आणि आण्विक डायग्नोस्टिक्समधील प्रगतीमुळे रोगांबद्दलची समज वाढली आहे आणि अधिक अचूक निदान चाचण्या विकसित करणे सुलभ झाले आहे.

2. सुधारित कृषी उत्पादकता

जैवतंत्रज्ञानामध्ये कृषी पद्धती वाढवण्याची आणि पीक उत्पादनात सुधारणा करण्याची क्षमता आहे:

1) पीक सुधारणा : अनुवांशिक अभियांत्रिकी आणि जैवतंत्रज्ञान पद्धती पिकांमध्ये वांछनीय गुणधर्मांचा परिचय देऊ शकतात, जसे की कीड, रोग आणि कठोर पर्यावरणीय परिस्थितींचा प्रतिकार. यामुळे उत्पादकता वाढते, रासायनिक कीटकनाशकांवर अवलंबून राहणे कमी होते आणि अन्न सुरक्षा सुधारते.

2) वर्धित पौष्टिक सामग्री : जैवतंत्रज्ञानाचा उपयोग पिकांची जीवनसत्त्वे किंवा खनिज सामग्री वाढवून, प्रथिने प्रोफाइल सुधारून किंवा पौष्टिक विरोधी घटक कमी करून पौष्टिक गुणवत्ता वाढवण्यासाठी केला जाऊ शकतो.

3) शाश्वत शेती : जैवतंत्रज्ञान पध्दती, जसे की जैव खते, जैव कीटकनाशके आणि जैव उपचार, पारंपारिक कृषी पद्धतींना पर्यावरणास अनुकूल पर्याय देतात. ते रासायनिक निविष्ठांचा वापर कमी करण्यास, मातीचा ऱ्हास कमी करण्यास आणि शाश्वत शेती प्रणालीला प्रोत्साहन देण्यास मदत करतात.

3. पर्यावरणीय शाश्वतता

जैवतंत्रज्ञान अनेक मार्गांनी पर्यावरण संवर्धन आणि टिकाऊपणामध्ये योगदान देते:

1) जैवइंधन आणि नवीकरणीय ऊर्जा : जैवतंत्रज्ञान प्रक्रियांचा वापर बायोमास, जसे की कृषी कचरा किंवा शेवाळ, जैवइंधनामध्ये रूपांतरित करण्यासाठी केला जातो. हे अक्षय ऊर्जा स्त्रोत जीवाश्म इंधनांना पर्याय देतात, हरितगृह वायू उत्सर्जन कमी करतात आणि अपारंपरिक संसाधनांवर अवलंबून असतात.

2) कचरा प्रक्रिया आणि उपाय :  जैवतंत्रज्ञान औद्योगिक कचरा, सांडपाणी आणि दूषित स्थळांवर उपचार आणि उपाय करण्यासाठी सूक्ष्मजीव किंवा एन्झाईम्स वापरण्यास सक्षम करते. ही बायोरिमेडिएशन तंत्र प्रदूषकांना नष्ट करण्यात आणि पर्यावरणाचे नुकसान कमी करण्यात मदत करतात.

4. औद्योगिक गुणधर्म

जैवतंत्रज्ञानाचे विविध उद्योगांमध्ये अनेक गुणधर्म आहेत, जे आर्थिक आणि तांत्रिक फायदे देतात:

1) जैव उत्पादन : मौल्यवान संयुगे, रसायने आणि साहित्य अधिक टिकाऊ आणि किफायतशीर पद्धतीने तयार करण्यासाठी जैवतंत्रज्ञान प्रक्रियांचा वापर केला जाऊ शकतो. यामध्ये एन्झाईम्स, बायो-आधारित पॉलिमर आणि विशेष रसायनांचे उत्पादन यांचा समावेश होतो.

2) औद्योगिक एन्झाईम्स : सूक्ष्मजीव किंवा जनुकीय अभियांत्रिकी जीवांपासून मिळविलेले एन्झाईम अन्न उत्पादन, कापड उत्पादन आणि जैवइंधन उत्पादन यासारख्या विविध औद्योगिक प्रक्रियांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात. पारंपारिक रासायनिक उत्प्रेरकांच्या तुलनेत ते सुधारित कार्यक्षमता, विशिष्टता आणि पर्यावरणीय अनुकूलता प्रदान करतात.

जैव तंत्रज्ञानाचे हे फायदे गंभीर आव्हानांना तोंड देण्यासाठी, मानवी कल्याण सुधारण्यासाठी, कृषी पद्धती सुधारण्यासाठी, शाश्वततेला चालना देण्यासाठी आणि विविध उद्योगांमध्ये आर्थिक वाढीस चालना देण्याच्या क्षमतेवर प्रकाश टाकतात.


तोटे

जैवतंत्रज्ञान अनेक फायदे देत असताना, त्याच्या वापराशी संबंधित संभाव्य तोटे आणि आव्हाने विचारात घेणे महत्त्वाचे आहे. जैवतंत्रज्ञानाचे काही प्रमुख तोटे खालीलप्रमाणे :

1. नैतिक आणि सामाजिक चिंता

जैवतंत्रज्ञान नैतिक प्रश्न आणि सामाजिक चिंता निर्माण करते, ज्यांचा काळजीपूर्वक विचार करणे आवश्यक आहे. यामध्ये अनुवांशिक अभियांत्रिकी, जनुकीय सुधारित जीव (GMO) आणि जीवसृष्टीच्या संभाव्य हाताळणीशी संबंधित समस्यांचा समावेश आहे. जीवांच्या अनुवांशिक रचना बदलण्याचे नैतिक परिणाम, जैवविविधतेला होणारे संभाव्य धोके आणि पारंपारिक कृषी पद्धतींवर होणारे परिणाम याविषयी वादविवाद आहेत.

2. सुरक्षितता जोखीम

जैवतंत्रज्ञान प्रक्रिया आणि अनुवांशिकरित्या सुधारित जीव वातावरणात सोडल्याने सुरक्षिततेचा धोका निर्माण होऊ शकतो. कठोर चाचणी आणि नियामक फ्रेमवर्क अस्तित्वात असताना, नेहमीच अनपेक्षित परिणामांची शक्यता असते, जसे की लक्ष्य नसलेल्या जीवांमध्ये सुधारित जीन्सचा प्रसार किंवा अनपेक्षित आरोग्य किंवा पर्यावरणीय जोखमींचा उदय.

3. बौद्धिक संपदा आणि प्रवेश

जैवतंत्रज्ञान उत्पादनांचे व्यापारीकरण आणि पेटंट मंजूर करणे सुलभता आणि परवडण्याबाबत चिंता वाढवू शकते. जीन्स आणि अनुवांशिक अनुक्रमांवरील पेटंट महत्त्वपूर्ण शोध आणि तंत्रज्ञानाच्या प्रवेशास मर्यादित करू शकतात, संभाव्यपणे पुढील संशोधन आणि विकासास अडथळा आणू शकतात किंवा आवश्यक उपचारांमध्ये प्रवेश प्रतिबंधित करू शकतात.

4. नियामक आव्हाने

जैवतंत्रज्ञान हे मानवी आरोग्यावर, पर्यावरणावर आणि शेतीवर होणाऱ्या संभाव्य प्रभावामुळे गुंतागुंतीच्या नियमांच्या अधीन आहे. नियामक फ्रेमवर्कमध्ये नेव्हिगेट करणे आणि अनुपालन सुनिश्चित करणे आव्हानात्मक आणि वेळखाऊ असू शकते, विशेषत: मर्यादित संसाधने असलेल्या लहान-प्रमाणातील नवकल्पकांसाठी किंवा संशोधन संस्थांसाठी.

5. सार्वजनिक धारणा आणि स्वीकृती

जैवतंत्रज्ञानाची सार्वजनिक धारणा आणि स्वीकृती मोठ्या प्रमाणात बदलू शकते. काही व्यक्तींना अनुवांशिकरित्या सुधारित जीव किंवा इतर जैव तंत्रज्ञान अनुप्रयोगांशी संबंधित सुरक्षितता, पर्यावरणीय प्रभाव किंवा नैतिक विचारांबद्दल चिंता असू शकते. पारदर्शकता, सार्वजनिक सहभाग आणि जैव तंत्रज्ञानाचे फायदे आणि जोखीम याबद्दलचे शिक्षण सुनिश्चित करणे हे माहितीपूर्ण निर्णय घेण्याकरिता महत्त्वपूर्ण आहे.

6. संभाव्य पर्यावरणीय प्रभाव

जैवतंत्रज्ञान अधिक शाश्वत पर्याय देऊ शकत असले तरी, त्याच्या वापराशी संबंधित संभाव्य पर्यावरणीय धोके आहेत. यामध्ये अनुवांशिकदृष्ट्या सुधारित जीवांचे जंगलात अनावधानाने प्रकाशन, लक्ष्य नसलेल्या जीवांवर संभाव्य प्रभाव आणि अनपेक्षित पर्यावरणीय व्यत्यय येण्याची संभाव्यता यांचा समावेश होतो.

7. अनपेक्षित परिणाम

कोणत्याही वेगाने प्रगती करणाऱ्या क्षेत्राप्रमाणेच, अनपेक्षित परिणामांचा धोका नेहमीच असतो. कठोर चाचणी आणि जोखीम मूल्यमापन असूनही, पर्यावरण, मानवी आरोग्य किंवा सामाजिक प्रणालींवर जैवतंत्रज्ञानाच्या हस्तक्षेपांच्या दीर्घकालीन प्रभावांचा अंदाज लावणे आव्हानात्मक आहे.

या गैरसोयींचे निराकरण करण्यासाठी जबाबदार संशोधन, मजबूत जोखीम मूल्यांकन, पारदर्शक संप्रेषण आणि नियामक फ्रेमवर्क आवश्यक आहे जे सुरक्षा आणि नैतिक विचारांसह नवकल्पना संतुलित करतील.


FAQ

1. जैव तंत्रज्ञांची उत्पादने कोणती ?

उत्तम : जैवतंत्रज्ञानाच्या उत्पादनांमध्ये अनुवांशिकरित्या सुधारित जीव (GMOs), जैवइंधन, बायोफार्मास्युटिकल्स आणि अनुवांशिकरित्या तयार केलेली पिके यांचा समावेश होतो.

2. जैवतंत्रज्ञान विद्यापीठ कोठे आहे ?

उत्तम : युनायटेड स्टेट्स, युनायटेड किंगडम, जर्मनी, ऑस्ट्रेलिया आणि भारत यांसारख्या विविध देशांमध्ये आढळलेल्या उल्लेखनीय संस्थांसह जैवतंत्रज्ञान विद्यापीठे जगभरात स्थित आहेत.

3. जैवतंत्रज्ञांची व्याख्या काय आहे ?

उत्तम : आरोग्यसेवा, कृषी किंवा औद्योगिक प्रक्रिया यासारख्या व्यावहारिक हेतूंसाठी सजीव किंवा त्यांचे घटक हाताळण्यासाठी आणि वापरण्यासाठी लागू केलेली वैज्ञानिक तत्त्वे आणि तंत्रे म्हणजे जैव तंत्रज्ञान होय.

4.  जैव तंत्रज्ञान पहिल्यांदा कधी शोधले गेले ?

उत्तम : हिंदुस्थान, मेसोपोटेमिया आणि इजिप्त सारख्या प्राचीन सभ्यतांमध्ये आढळलेल्या प्रारंभिक उदाहरणांसह, हजारो वर्षांपूर्वी जैवतंत्रज्ञान प्रथम शोधण्यात आली आणि त्याचा सराव केला गेला, जिथे किण्वन आणि निवडक प्रजनन तंत्र वापरले गेले.

5. जैवतंत्रज्ञान कशामुळे निर्माण झाले ?

उत्तम : प्रयोगशाळेतील तंत्रे आणि साधनांमधील प्रगतीसह जीवशास्त्र, अनुवांशिक आणि अभियांत्रिकीमधील वैज्ञानिक ज्ञानाच्या अभिसरणातून जैवतंत्रज्ञानाची निर्मिती करण्यात आली, ज्यामुळे व्यावहारिक हेतूंसाठी सजीवांचा हाताळणी आणि वापर करण्यात आला.

अधिक लेख –

1. क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान म्हणजे काय ?

2. अवकाश तंत्रज्ञान म्हणजे काय ?

3. बायोगॅस म्हणजे काय ?

Leave a Comment