शैक्षणिक कर्ज माहिती मराठीत | Education Loan Information in Marathi

योग्य शिक्षण हाच तंत्रज्ञान, विकास आणि आपल्या जीवनाचा पाया आहे, जर तुम्हाला तुमच्या जीवनात काहीतरी मोठे घडवून आणायचे असेल, तर शिक्षण हे महत्त्वाचे आहे, याचे सर्वोत्कृष्ट उदाहरण म्हणजे डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर. शिक्षण मानवी बुद्धीला कार्यशील बनवते.

आजचे युग पाहता संगणक आणि इतर तंत्रज्ञाना विकासामुळे जगात प्रत्येक क्षेत्रात अगदी वेगाने बदल घडत आहे आणि पुढे देखील घडत राहील, असाच मोठा बदल हा शिक्षण क्षेत्रात देखील घडत आहे, ज्यामुळे विविध प्रकारचे नवनवीन खर्च उदयास येऊ लागले आहेत, परंतु हा खर्च प्रत्येक विद्यार्थ्यांना परवडणारा नसतो, हा खर्च भागवण्यासाठी अनेक विद्यार्थी काम करण्याचा मार्ग निवडतात, परंतु यामुळे अनेकदा त्यांच्या शिक्षणावर परिणाम होतो, अशात सर्वात उत्तम मार्ग दिसून येतो, तो म्हणजे शैक्षणिक कर्ज (Education Loan).

भारतातील बँकांद्वारे आज विविध प्रकारचे कर्ज दिले जातात, त्यातीलच एक म्हणजे शैक्षणिक कर्ज. बऱ्याच लोकांना याबद्दल माहीत असेल, परंतु अनेक विद्यार्थी असे देखील आहेत, जे ह्या योजनेपासून वंचित आहेत, अशा विद्यार्थ्यांसाठी आपण या लेखात शैक्षणिक कर्जाची माहिती (Education Loan Information in Marathi) अगदी सोप्या शब्दात पाहणार आहोत तसेच ह्या मध्ये आपण शैक्षणिक कर्जासंबंधित विविध घटकांची देखील माहिती घेणार आहोत, जसे की शैक्षणिक कर्ज म्हणजे काय त्याचे प्रकार व्याजदर पात्रता, आवश्यक कागदपत्र  इत्यादी.

अनुक्रमणिका


शैक्षणिक कर्ज म्हणजे काय ?

शैक्षणिक खर्च भागविण्यासाठी घेतलेल्या कर्जाला शैक्षणिक कर्ज (Education Loan) असे म्हणतात. शैक्षणिक कर्ज घेण्याचा मुख्य हेतू म्हणजे पुस्तके, ट्युशन, कॉलेज फी आणि जर विद्यार्थी घरापासून दूर हॉस्टेल मध्ये राहत असेल तर तेथील खर्च भागवणे.

शैक्षणिक कर्ज हे मुळात माध्यमिक शिक्षणानंतर म्हणजेच १२ वी नंतर पुढील शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी घेतले जाते.


शैक्षणिक कर्जाचे प्रकार

आज भारतातील बँक विद्यार्थ्यांना एकूण दोन प्रकारचे शैक्षणिक कर्ज देते. पहिले म्हणजे देशांतर्गत शिक्षण घेण्यासाठी कर्ज (Domestic Education Loan) आणि दुसरे म्हणजे विदेशात शिक्षण घेण्यासाठी कर्ज (Abroad Education Loan) ज्याबद्दल माहिती खालील प्रमाणे,

1. देशांतर्गत शैक्षणिक कर्ज (Domestic Education Loan)

जसे की नावावरूनच आपल्याला समजते, देशांतर्गत शिक्षण घेण्यासाठी आपल्याला डोमेस्टिक एज्युकेशन लोन मिळते. या कर्जातील एक महत्त्वाची अट म्हणजे तुम्ही शिक्षण घेण्यासाठी तुम्ही देशाबाहेर जाऊ शकत नाही,  तसेच भारताच्या अंतर्गत तुम्ही कोणत्याही राज्यात व जिल्ह्यात शिक्षण घेऊ शकता.

देशांतर्गत शैक्षणिक कर्जाचे (Domestic Education Loan) व्याजदर हे कमी असते. हे साधारणत ५ % ते 15 % टक्के इतकी असू शकते, व्याजदर पूर्णतः तुम्ही कोणत्या बँकेतून कर्ज घेत आहात यावर अवलंबून असते.

2. विदेशी शैक्षणिक कर्ज (Abroad Education Loan)

तुम्ही कोणत्याही देशात शिक्षण घेण्यासाठी जाऊ शकता.  विदेशी शैक्षणिक कर्जाचे व्याजदर हे देशांतर्गत दिलेल्या व्याजदरापेक्षा जास्त असते.


पात्रता

केवळ शैक्षणिक कारणासाठीच नव्हे, तर इतर कोणत्याही कारणासाठी कर्ज घेताना आपल्याला बँकांद्वारे घातलेल्या काही अटींना सामोरे जावे लागते आणि त्यात पात्र देखील ठरावे लागते. बँकेद्वारे घातलेल्या या अटींना जर आपण पात्र ठरलो नाही, तर कर्ज मिळण्यात अडचणी उभ्या राहतात. बँक विविध प्रकारचे कर्ज देताना विविध अति देखील लागू करते. शैक्षणिक कर्ज घेताना आपल्याकडे कोणती पात्रता हवी, ज्या द्वारे बँकेच्या अटी पूर्ण होतील ह्याची माहिती खालील प्रमाणे.

कर्ज घेणारा विद्यार्थी भारतीय नागरिक असणे गरजेचे आहे.

  • कर्जासाठी आवेदन करणाऱ्या विद्यार्थ्यांचे वय १८ ते ३५ च्या दरम्यान असले पाहिजे.
  • भारतात किंवा विदेशात विध्यार्थाने घेतलेले ऍडमिशन कन्फर्म असणे गरजेचे आहे.
  • विद्यार्थ्यांचे उच्च माध्यमिक शिक्षण म्हणजेच १२ वी पर्यंत चे शिक्षण पूर्ण असले पाहिजे.
  • विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक बॅकग्राऊंड उत्तम असले पाहिजे, म्हणजेच टक्केवारी उत्तम हवी.

कर्जाचे व्याजदर

आज संपूर्ण भारतात एकूण 30 पेक्षा अधिक बॅंका आहेत. प्रत्येक बँकेची कार्यप्रणाली ही वेगळी आहे, ज्यामुळे प्रत्येक बँकेत काही बाबतीत विविधता आढळून येते, त्यातीलच एक विविधता म्हणजे व्याजदर. प्रत्येक बँक कर्जाचे विविध व्याजदर आकारते, व्याजदर हे किती असेल हे पूर्णतः आपण कोणत्या कामासाठी आणि किती मुद्दल कर्ज घेत आहोत, यावर अवलंबून असते.

खालील तक्त्यात आपण एकूण १६ बँकांची नावे पाहिली आहेत, यांचे व्याजदर हे इतर बँकांपेक्षा कमी गणले गेलेले आहेत, यातील काही प्रायव्हेट सेक्टर बँक आहेत, तर काही सरकारी बँक आहेत ज्याचे व्याजदर खालील प्रमाणे,

क्रमांक बँकेचे नाव देशांतर्गत शैक्षणिक कर्ज व्याजदर विदेशी शैक्षणिक कर्ज व्याजदर
IDBI Bank ६.९ % ८.४० %
State Bank Of India ७ % ८.८ %
Oriental Bank Of Commerce ७.०५ % १०.६५ %
Punjab National Bank ७.०५ % १०.६५ %
Indian Bank ७.१५ % ७.०५ %
Bank Of Baroda ७.७० % ८.३५ %
Union Bank ८.४ % ८.०५ %
Central Bank Of India ८.५ % ८.५ %
Canara Bank ८.५० % ८.५० %
१० Bank Of Maharashtra ८.५५ % ८.५५ %
११ Corporation Bank ८.८ % ८.८ %
१२ Bank Of India ९.०५ % ९.०५ %
१३ UCO Bank ९.३ % ९.३ %
१४ Karnatak Bank ९.८५ % ९.८५ %
१५ Federal Bank १०.०५ % १०.०५ %
१६ United Bank १०.६५ % १०.६५ %

आवश्यक कागदपत्रे

शैक्षणिक कर्ज घेताना आपल्याला बँकेच्या कार्यप्रणालीला काही कागदपत्रे पुरवावी लागतात, ही कागदपत्रे शैक्षणिक कर्जाचा मुख्य पाया असतो, कारण कागदपत्रे एक प्रकारचा पुरावा असतो. तुम्ही जर या आधी देखील कर्ज घेतले असेल, तर तुम्हाला कागदपत्रांचे महत्त्व नक्कीच माहीत असेल, सामान्यता शैक्षणिक कारणांसाठी कोणत्या कागदपत्रांची गरज भासते, याची माहिती खालील प्रमाणे,

  • ओळख पत्रासाठी पॅन कार्ड / पासपोर्ट / ड्रायविंग लेसन्स / मतदान कार्ड
  • रहिवासी पुराव्यासाठी टेलेफोन बिल / विजेचे बिल /
  • रहिवासी दाखल / आधार कार्ड
  • स्वतःचे फोटो
  • प्रवेश परीक्षेचा निकाल, ज्यामुळे तुमचे ऍडमिशन कन्फर्म झाले आहे ह्याची माहिती मिळेल. जसे कि JEE , CET, NEET आणि अधिक.
  • १० वी आणि १२ वी ची गुण पत्रिका
  • ज्या शिक्षण संस्थेत प्रवेश घेतला आहे तेथील पत्र.
  • कोर्स फी चा संपूर्ण आराखडा
  • जर ह्या आधी तुम्ही कोणतेही कर्ज घेतले असेल, तर कर्जाची माहिती दाखवणारे कागदपत्र, जसे कि Laon अकाउंट क्रमांक, बँकेचे स्टेटमेंट इत्यादी.

शैक्षणिक कर्ज किती मिळते ?

तुम्ही जर देशांतर्गत शिक्षण घेणार असाल तर १० लाख आणि जर विदेशात शिक्षण घेणार असाल तर २५ लाख इतके कर्ज तुम्हाला मिळू शकते. अनेकदा कर्जाची रक्कम तुम्ही कोणता कोर्स करणार आहेत ह्यावर देखील अवलंबून असते.

कारण undergraduation (Under Graduation म्हणजे १३ वी, १४ वी आणि १५ वी) कोर्सला साधारणतः ४ ते ५ लाख रुपये इतके कर्ज दिले जाते तर Professional (professional कोर्स हा एखाद्या ठराविक इंडस्ट्रीशी संबंधित असतो जो पैसे नोकरी अथवा व्यवसाय करण्यास मदत करतो उदा. Game डेव्हलपर) कोर्सला १० लाखांपर्यंत कर्ज दिले जाते.


फायदे

शैक्षणिक कर्जे अनेक फायदे देतात जे त्यांना उच्च शिक्षणासाठी वित्तपुरवठा करण्यासाठी विद्यार्थी आणि त्यांच्या कुटुंबियांसाठी एक व्यवहार्य पर्याय बनवतात. येथे काही प्रमुख फायदे आहेत:

1. दर्जेदार शिक्षणात प्रवेश

शैक्षणिक कर्जे विद्यार्थ्यांना नामांकित संस्थांमध्ये उच्च शिक्षण घेण्यासाठी आर्थिक साधन प्रदान करतात जे अन्यथा शिकवणी, निवास आणि इतर खर्चाशी संबंधित उच्च खर्चामुळे त्यांच्या आवाक्याबाहेर जाऊ शकतात.

2. लवचिक परतफेडीचे पर्याय

बहुतेक शैक्षणिक कर्जे कर्जदाराने पेमेंट करणे सुरू करण्यापूर्वी पदवीनंतरच्या वाढीव कालावधीसह लवचिक परतफेडीचे पर्याय देतात. हे पदवीधारकांना कर्जाची परतफेड सुरू करण्यापूर्वी रोजगार शोधण्यासाठी आणि त्यांची आर्थिक परिस्थिती स्थिर करण्यासाठी काही वेळ देते.

3. क्रेडिट इतिहास तयार करणे

शैक्षणिक कर्ज घेणे आणि त्याची जबाबदारीने परतफेड करणे विद्यार्थ्यांना सकारात्मक क्रेडिट इतिहास तयार करण्यात मदत करू शकते. इतर कर्ज किंवा आर्थिक उत्पादनांसाठी अर्ज करताना चांगला क्रेडिट स्कोअर भविष्यात फायदेशीर ठरू शकतो.

4. कमी व्याजदर

शैक्षणिक कर्जे सहसा इतर प्रकारच्या कर्जांच्या तुलनेत कमी व्याजदरासह येतात, जसे की वैयक्तिक कर्ज किंवा क्रेडिट कार्ड. हे त्यांना अधिक परवडणारे आणि दीर्घकाळात व्यवस्थापित करण्यायोग्य बनवते.

5. कर लाभ

युनायटेड स्टेट्ससह अनेक देशांमध्ये, कर्जदार शैक्षणिक कर्जावर भरलेल्या व्याजावर कर लाभांसाठी पात्र असू शकतात. यामुळे कर दायित्वे कमी होऊ शकतात आणि कर्जाच्या परतफेडीचा भार आणखी कमी होऊ शकतो.

6. संपार्श्विक आवश्यक नाही (काही प्रकरणांमध्ये)

अनेक शैक्षणिक कर्जे असुरक्षित असतात, म्हणजे त्यांना घर किंवा कार सारख्या तारणाची आवश्यकता नसते. हे महत्त्वपूर्ण मालमत्ता नसलेल्या कुटुंबातील विद्यार्थ्यांना त्यांच्या शिक्षणासाठी वित्तपुरवठा करू देते.

7. अडचणीच्या काळात स्थगित पेमेंट

काही शैक्षणिक कर्जे आर्थिक अडचणी किंवा बेरोजगारीच्या काळात पुढे ढकलण्यासाठी किंवा सहनशीलतेसाठी पर्याय देतात. हे आव्हानात्मक परिस्थितीचा सामना करणाऱ्या कर्जदारांना तात्पुरता दिलासा देऊ शकते.

8. करिअरची प्रगती

उच्च शिक्षणाची पदवी बर्‍याचदा करिअरच्या चांगल्या संधी आणि उच्च कमाईची क्षमता निर्माण करू शकते. कर्जाद्वारे शिक्षणात गुंतवणूक करून, विद्यार्थी त्यांच्या दीर्घकालीन आर्थिक संभावना वाढवू शकतात.

9. कौशल्य विकास

शैक्षणिक कर्ज विद्यार्थ्यांना आर्थिक अडचणींबद्दल जास्त काळजी न करता त्यांच्या अभ्यासावर आणि कौशल्य विकासावर लक्ष केंद्रित करण्यास सक्षम करते. यामुळे अधिक समृद्ध शैक्षणिक अनुभव आणि चांगले शिक्षण परिणाम मिळू शकतात.

10. आर्थिक तफावत भरून काढणे

शैक्षणिक कर्ज विद्यार्थी आणि त्यांच्या कुटुंबियांना किती पैसे द्यावे लागतील आणि शिक्षणाची वास्तविक किंमत यातील अंतर कमी करते. हे विद्यार्थ्यांना इच्छित अभ्यासक्रम आणि कार्यक्रम ऑफर करणार्‍या संस्थांमध्ये उपस्थित राहण्यास सक्षम करते.

हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की शैक्षणिक कर्जे अनेक फायदे देत असताना, कर्जदारांनी कर्ज घेण्यापूर्वी त्यांची परतफेड करण्याची क्षमता आणि कर्जाच्या अटी व शर्तींचा काळजीपूर्वक विचार केला पाहिजे. शैक्षणिक कर्ज प्रभावीपणे व्यवस्थापित करण्यासाठी जबाबदार कर्ज घेणे आणि आर्थिक नियोजन महत्त्वाचे आहे.


तोटे

शैक्षणिक कर्ज अनेक विद्यार्थ्यांसाठी फायदेशीर ठरू शकते, परंतु ते काही तोटे आणि जोखमींसह देखील येतात ज्याची कर्जदारांनी कर्ज घेण्यापूर्वी जाणीव ठेवली पाहिजे. शैक्षणिक कर्जाचे काही मुख्य तोटे येथे आहेत:

1. कर्जाचा बोजा

शैक्षणिक कर्जामुळे लक्षणीय कर्ज होऊ शकते, विशेषतः जर विद्यार्थ्यांनी त्यांच्या शैक्षणिक खर्चासाठी मोठ्या रकमेची कर्जे घेतली. कर्जाची उच्च पातळी ओझे होऊ शकते आणि परतफेड करण्यासाठी अनेक वर्षे लागू शकतात, ज्यामुळे पदवीधरांच्या आर्थिक कल्याणावर परिणाम होतो.

2. व्याज जमा करणे

शैक्षणिक कर्जावर कालांतराने व्याज जमा होते आणि कर्जाची परतफेड करण्यासाठी जितका जास्त वेळ लागतो तितके जास्त व्याज जमा होते. यामुळे कर्जाच्या एकूण खर्चात लक्षणीय वाढ होऊ शकते.

3. परतफेडीचे दायित्व

एकदा विद्यार्थी पदवीधर झाल्यावर किंवा शाळा सोडल्यानंतर, त्यांनी नोकरी मिळवली आहे की नाही याची पर्वा न करता कर्जाची परतफेड करणे आवश्यक आहे. आर्थिक अडचणी किंवा बेरोजगारीचा सामना करणाऱ्या पदवीधरांसाठी हे आव्हानात्मक असू शकते.

4. क्रेडिट स्कोअरवर परिणाम

शैक्षणिक कर्जावरील उशीरा किंवा चुकलेल्या पेमेंटचा कर्जदाराच्या क्रेडिट स्कोअरवर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतो. खराब क्रेडिट इतिहास भविष्यातील कर्ज अर्जांवर परिणाम करू शकतो आणि इतर प्रकारचे क्रेडिट सुरक्षित करणे आव्हानात्मक बनवू शकतो.

5. जॉब मार्केटवरील अवलंबित्व

शैक्षणिक कर्जाची परतफेड करण्याची क्षमता ही पुरेशा उत्पन्नासह योग्य रोजगार शोधण्यावर अवलंबून असते. पदवीधारकांना चांगल्या पगाराच्या नोकऱ्या मिळवण्यात अडचण येऊ शकते, ज्यामुळे कर्जाची परतफेड करणे आव्हानात्मक होते.

6. रोजगाराची कोणतीही हमी नाही

शिक्षण नोकरीच्या संधी वाढवू शकते, परंतु ते रोजगार किंवा उच्च पगाराच्या नोकरीची हमी देत नाही. कर्जदार अपेक्षा पूर्ण करत नसलेल्या पगारासह कर्जाची परतफेड करण्यासाठी संघर्ष करत आहेत.

7. कर्जाच्या अटी आणि शर्ती

काही शैक्षणिक कर्जांमध्ये कठोर अटी आणि शर्ती असू शकतात ज्यांचे पालन कर्जदारांनी करणे आवश्यक आहे, ज्यामध्ये प्रीपेमेंट दंड, बदलणारे व्याज दर किंवा परतफेडीच्या पर्यायांमध्ये मर्यादित लवचिकता समाविष्ट आहे.

8. जीवनातील निर्णयांवर परिणाम

कर्जदार कर्ज परतफेडीला प्राधान्य देतात म्हणून उच्च स्तरावरील शैक्षणिक कर्जाचा जीवनातील निर्णयांवर परिणाम होऊ शकतो, जसे की लग्नाला उशीर करणे, घराची मालकी किंवा कुटुंब सुरू करणे.

9. सह-स्वाक्षरी करणारा जोखीम

अनेक विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक कर्जासाठी पात्र होण्यासाठी सह-स्वाक्षरीकर्त्याची आवश्यकता असू शकते, जसे की पालक. कर्जदार कर्जाची परतफेड करू शकत नसल्यास, सह-स्वाक्षरी करणार्‍याला यामुळे धोका निर्माण होतो, ज्यामुळे त्यांच्या पत आणि आर्थिक स्थितीवर संभाव्य परिणाम होतो.

10. कर्ज माफीची गुंतागुंत

काही कर्जदार काही करिअर किंवा उत्पन्नावर आधारित परतफेड योजनांवर आधारित कर्ज माफी कार्यक्रमांची अपेक्षा करू शकतात. तथापि, हे कार्यक्रम गुंतागुंतीचे असू शकतात आणि कर्जापासून संपूर्ण आराम देऊ शकत नाहीत.

शैक्षणिक कर्ज घेण्यापूर्वी, विद्यार्थ्यांनी आणि त्यांच्या कुटुंबियांनी त्यांच्या आर्थिक परिस्थितीचे काळजीपूर्वक मूल्यांकन करणे, उपलब्ध कर्ज पर्यायांचे संशोधन करणे आणि त्यांच्या आर्थिक भविष्यावर कर्ज घेण्याच्या संभाव्य दीर्घकालीन प्रभावाचा विचार करणे आवश्यक आहे. शैक्षणिक कर्ज प्रभावीपणे व्यवस्थापित करण्यासाठी जबाबदार कर्ज घेणे आणि आर्थिक नियोजन महत्त्वाचे आहे.


FAQ

1. भारतातील कोणती बँक शैक्षणिक कर्जावर सर्वात कमी व्याजदर आकारते ?

उत्तर : भारतातील स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI) ही बँक इतर भारतीय बँकांच्या तुलनेत कमी व्याजदर आकारते. बँकेद्वारे आकारले जाणारे व्याजदर ६ ते ८ % च्या दरम्यान असू शकतो

2. शैक्षणिक कर्ज फेडण्यासाठी बँकेकडून किती वर्षांचा कालावधी दिला जातो ?

उत्तर : शैक्षणिक कर्ज फेडण्यासाठी बँकांकडून जास्तीत जास्त ४ ते ५ वर्षांचा कालावधी दिला जातो.

3. शैक्षणिक कर्ज घेण्याकरिता विद्यार्थ्यांचे वय किती असणे गरजेचे असते ?

उत्तर : शैक्षणिक कर्ज प्राप्त करण्यासाठी विद्यार्थ्यांचे वय हे साधारणतः १८ ते ३५ च्या दरम्यान असणे अनिवार्य असते.

4. शैक्षणिक कर्जांअंतर्गत विद्यार्थी जास्तीत जास्त किती रक्कम मिळवू शकतो ?

उत्तर : शैक्षणिक कर्जाअंतर्गत विद्यार्थी जास्तीत जास्त २५ लाख रुपयांपर्यंतची रक्कम प्राप्त करू शकतो.

5. शैक्षणिक कर्ज प्राप्त करण्यासाठी विद्यार्थ्यांची शिक्षणाची अट कोणती ?

उत्तर : शैक्षणिक कर्ज प्राप्त करण्यासाठी विद्यार्थ्याने त्याचे किमान १२ वी, Graduation अथवा Post-Graduation पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केलेले असावे, तेव्हाच विद्यार्थी शैक्षणिक कर्जासाठी पात्र ठरत.

अधिक लेख :

1. NPA चा फुल फॉर्म काय ?

2. उदारीकरण म्हणजे काय ?

3. EMI चा फुल फॉर्म काय ?

4. HDFC चा फुल फॉर्म काय ?

Leave a Comment