औष्णिक ऊर्जा म्हणजे काय ?

शाश्वत ऊर्जा स्रोतांच्या शोधात, औष्णिक ऊर्जा एक शक्तिशाली आणि आशादायक दावेदार म्हणून उभी आहे.

जगाला हवामान बदल आणि जीवाश्म इंधनाचे साठे कमी होण्याच्या आव्हानांना तोंड द्यावे लागत असताना, नूतनीकरणक्षम आणि स्वच्छ ऊर्जा पर्यायांची गरज वेगाने वाढत आहे.

औष्णिक ऊर्जा म्हणजे काय

उष्णतेपासून प्राप्त होणारी औष्णिक ऊर्जा पर्यावरणावरील प्रभाव कमी करताना आपल्या ऊर्जेच्या गरजांचा महत्त्वपूर्ण भाग पूर्ण करण्याच्या क्षमतेसह एक टिकाऊ उपाय प्रदान करते.

सदर लेखात, आपण औष्णिक ऊर्जेची संकल्पना, तिचे स्रोत, उपयोग आणि हरित भविष्य घडवण्यात त्याची भूमिका याविषयी सविस्तर माहितीचा आढावा घेणार आहोत,


औष्णिक ऊर्जा म्हणजे काय ?

औष्णिक ऊर्जा ही एक प्रकारची ऊर्जा आहे, जी पदार्थातील कणांच्या अंतर्गत गतीने तयार होते. मूलभूत स्तरावर, सर्व पदार्थांमध्ये कण (अणू किंवा रेणू) असतात, जे सतत गतीमध्ये असतात. ही गती, कंपन, रोटेशन किंवा भाषांतर, उष्णता निर्माण करते. औष्णिक ऊर्जा ही पदार्थातील या कणांची एकूण गतिज ऊर्जा असते.

जेव्हा पदार्थ गरम केले जातात, तेव्हा त्यांचे कण ऊर्जा मिळवतात आणि अधिक तीव्रतेने हलतात, ज्यामुळे पदार्थाची औष्णिक ऊर्जा वाढते आणि त्याचे तापमान वाढते. याउलट, जेव्हा पदार्थ थंड केले जातात, तेव्हा त्यांचे कण ऊर्जा गमावतात, परिणामी औष्णिक ऊर्जा नष्ट होते आणि तापमानात घट होते.

औष्णिक ऊर्जा ही थर्मोडायनामिक्समधील एक महत्त्वाची संकल्पना आहे, भौतिकशास्त्राची शाखा जी उष्णता आणि उर्जेच्या इतर प्रकारांमधील संबंधांशी संबंधित आहे.

पदार्थ गरम करणे आणि थंड करणे ते पॉवर प्लांट्समध्ये वीज निर्मिती करण्यापर्यंत विविध नैसर्गिक प्रक्रिया आणि मानवी क्रियाकलापांमध्ये ते महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते.

थोडक्यात, औष्णिक ऊर्जा ही पदार्थातील कणांच्या गतीशी संबंधित ऊर्जा आहे आणि ती भौतिक जगामध्ये उष्णता आणि तापमानाचा एक मूलभूत पैलू आहे.


निर्मिती प्रक्रिया

औष्णिक ऊर्जा उत्पादनामध्ये उष्णतेचे ऊर्जेच्या उपयुक्त प्रकारांमध्ये रूपांतर करणे समाविष्ट असते, जसे की वीज किंवा यांत्रिक कार्य. ही प्रक्रिया सामान्यत: पॉवर प्लांट्स किंवा इतर ऊर्जा सुविधांमध्ये होते आणि औष्णिक ऊर्जा निर्मितीसाठी विविध उष्णता स्त्रोतांचा वापर करते. औष्णिक ऊर्जा उत्पादनामध्ये सामील असलेल्या विशिष्ट चरणांचे विहंगावलोकन खालीलप्रमाणे,

1. उष्णतेचा स्रोत

थर्मल ऊर्जा उत्पादनाची पहिली पायरी म्हणजे उष्णता स्त्रोत मिळवणे. हे विविध नूतनीकरणीय स्रोतांमधून असू शकते, जसे की

अ) जीवाश्म इंधन – कोळसा, तेल आणि नैसर्गिक वायू सामान्यतः औष्णिक ऊर्जा प्रकल्पांमध्ये इंधन स्रोत म्हणून वापरले जातात. ही इंधने उष्णता निर्माण करण्यासाठी जाळली जातात.

ब) सौर ऊर्जा – सौर औष्णिक ऊर्जा केंद्र उष्णता निर्माण करण्यासाठी सौर पॅनेल वापरून सूर्यप्रकाश घेतात.

क) भू-औष्णिक ऊर्जा – भू-औष्णिक ऊर्जा प्रकल्प पृथ्वीच्या आतील भागातून उष्णता वापरतात, बहुतेकदा गरम पाण्याच्या किंवा वाफेच्या भूमिगत साठ्यातून.

ड) बायोमास – लाकूड, पिकांचे अवशेष किंवा कचरा यासारख्या सेंद्रिय पदार्थांना उष्णता ऊर्जा सोडण्यासाठी जाळले जाते.

2. उष्णतेचे रूपांतरण

एकदा उष्णतेचा स्त्रोत प्राप्त झाल्यानंतर, पुढील पायरी म्हणजे या उष्णतेचे ऊर्जेच्या वापरण्यायोग्य स्वरूपात रूपांतर करणे. रूपांतरणाची पद्धत विशिष्ट प्रकारच्या औष्णिक ऊर्जा केंद्रावर अवलंबून असते,

अ) स्टीम टर्बाइन – अनेक औष्णिक ऊर्जा केंद्रांवर, उष्णतेचा वापर पाणी उकळण्यासाठी आणि वाफ तयार करण्यासाठी केला जातो, जे स्टीम नंतर टर्बाइनद्वारे विस्तारित होते, ज्यामुळे ते फिरते आणि जनरेटर चालवते, ज्यामुळे वीज निर्माण होते.

ब) सेंद्रिय रँकाइन सायकल (ORC) – काही प्रकरणांमध्ये, विशेषत: भू-तापमान किंवा सौर थर्मल सारख्या कमी-तापमानाच्या उष्णतेच्या स्त्रोतांसह, ORC प्रणाली वापरली जाते. ही प्रणाली पाण्यापेक्षा कमी उकळत्या बिंदूसह सेंद्रिय द्रव वापरते. उष्णतेचा स्त्रोत द्रवपदार्थाचे वाष्पीकरण करतो, जो नंतर वीज निर्माण करण्यासाठी टर्बाइनद्वारे विस्तारित केला जातो.

क) स्टर्लिंग इंजिन – स्टर्लिंग इंजिन हे उष्णतेचे यांत्रिक कार्यामध्ये रूपांतर करण्याचा दुसरा पर्याय आहे. ही इंजिने बंद-चक्र प्रक्रियेवर कार्य करतात, जेथे कार्यरत द्रव गरम आणि थंड केला जातो, ज्यामुळे ते विस्तृत आणि संकुचित होते, ज्यामुळे पिस्टन हलते आणि यांत्रिक ऊर्जा निर्माण होते.

3. ऊर्जा वितरण

एकदा विद्युत किंवा यांत्रिक कार्य तयार झाल्यानंतर, ते ग्राहकांना वितरित करणे आवश्यक असते, यामध्ये पॉवर लाईन्सद्वारे घरे, व्यवसाय आणि उद्योगांना वीज पोहोचवणे किंवा विशिष्ट कार्ये करण्यासाठी यांत्रिक प्रणालीद्वारे यांत्रिक कार्य हस्तांतरित करणे समाविष्ट असू शकते.

4. कचरा उष्णता पुनर्प्राप्ती

अनेक औष्णिक ऊर्जा उत्पादन प्रक्रियेत, जास्त उष्णता असते, जी उपयुक्त उर्जेमध्ये रूपांतरित होत नाही. कचरा उष्णता पुनर्प्राप्ती प्रणाली ही, अतिरिक्त उष्णता कॅप्चर करू शकते आणि अणू गरम करणे, पाणी किंवा औद्योगिक प्रक्रिया यासारख्या इतर कारणांसाठी वापरू शकते. यामुळे एकूण कार्यक्षमता सुधारते आणि उर्जेचा अपव्यय कमी होतो.

5. पर्यावरणीय बाबी

औष्णिक ऊर्जा उत्पादन प्रक्रियेदरम्यान, पर्यावरणीय बाबी महत्त्वाच्या असतात. उत्सर्जन नियंत्रण, प्रदूषण कमी करणारे तंत्रज्ञान आणि शाश्वत इंधन सोर्सिंग यासारख्या उपाययोजना थर्मल पॉवर उत्पादनाचा पर्यावरणीय प्रभाव कमी करण्यास आणि स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनास प्रोत्साहन देण्यास मदत करतात.

एकंदरीत, औष्णिक ऊर्जा उत्पादनामध्ये विविध स्त्रोतांकडून उष्णता काढणे आणि यांत्रिक किंवा विद्युत प्रक्रियेद्वारे उर्जेच्या उपयुक्त स्वरूपात रूपांतरित करणे समाविष्ट आहे. वैविध्यपूर्ण उष्णता स्त्रोतांचा वापर करून आणि रूपांतरण तंत्रज्ञान ऑप्टिमाइझ करून, औष्णिक ऊर्जा उत्पादन टिकाऊपणा आणि पर्यावरणीय कारभारासाठी प्रयत्न करत असताना ऊर्जा मागणी पूर्ण करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते.


फायदे

औष्णिक ऊर्जा अनेक फायदे देते, ज्यामुळे ते ऊर्जेचा मौल्यवान आणि बहुमुखी स्त्रोत बनते. 

1. विपुलता

औष्णिक ऊर्जा स्रोत, जसे की सूर्यप्रकाश, भू-औष्णिक उष्णता आणि बायोमास, मुबलक आणि मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध आहेत. जीवाश्म इंधनाच्या विपरीत, जे मर्यादित आणि नूतनीकरणीय आहेत, औष्णिक उर्जा स्त्रोत नैसर्गिक प्रक्रियांद्वारे सतत भरून काढता येतात, दीर्घकालीन ऊर्जा सुरक्षितता सुनिश्चित करतात.

2. नूतनीकरणक्षमता

अनेक औष्णिक उर्जा स्त्रोत नूतनीकरणीय आहेत, म्हणजे ते नैसर्गिकरित्या कालांतराने पुन्हा भरले जातात. उदाहरणार्थ, जोपर्यंत सूर्य चमकत राहतो, तोपर्यंत सौर ऊर्जा अक्षय आहे, जी जीवाश्म इंधनासाठी एक शाश्वत पर्याय बनवते. भू-औष्णिक ऊर्जा, पृथ्वीच्या आतील भागाच्या उष्णतेपासून मिळविली जाते, ती भूगर्भीय वेळेच्या प्रमाणातही अक्षय आहे.

3. कमी पर्यावरणीय प्रभाव

जीवाश्म इंधनाच्या तुलनेत, औष्णिक उर्जा स्त्रोतांचा सामान्यतः कमी पर्यावरणीय प्रभाव असतो. सौर, भूऔष्णिक आणि बायोमास ऊर्जा ऑपरेशन दरम्यान कमीतकमी हरितगृह वायू उत्सर्जन करते, ज्यामुळे वायू प्रदूषण कमी होते आणि हवामान बदल कमी होतो. जीवाश्म इंधनापासून औष्णिक उर्जा स्त्रोतांमध्ये संक्रमण करून,  हवेची गुणवत्ता राखण्यात आणि परिसंस्थांचे संरक्षण करण्यात मदत होते.

4. अष्टपैलुत्व

औष्णिक ऊर्जेचा वापर वीज निर्मिती, हीटिंग, कूलिंग आणि औद्योगिक प्रक्रियांसह विस्तृत अनुप्रयोगांसाठी केला जाऊ शकतो. सौर औष्णिक ऊर्जा प्रकल्प सूर्यप्रकाशाचे उष्णतेमध्ये रूपांतर करून वीज निर्माण करतात, तर भू-औष्णिक उष्णता पंप पदार्थांना गरम आणि शीतलक प्रदान करतात. पदार्थ गरम करण्यासाठी उष्णता निर्माण करण्यासाठी बायोमास जाळले जाऊ शकते किंवा वाहतुकीसाठी जैवइंधनामध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकते.

5. ऊर्जा स्वातंत्र्य

स्वदेशी औष्णिक ऊर्जा संसाधनांचा वापर आयात केलेल्या जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्व कमी करून ऊर्जा स्वातंत्र्य वाढवू शकतो. मुबलक सूर्यप्रकाश, भूऔष्णिक क्रियाकलाप किंवा बायोमास संसाधने असलेले क्षेत्र या स्थानिक ऊर्जा स्रोतांचा वापर त्यांच्या ऊर्जेच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी करू शकतात, ज्यामुळे पुरवठ्यातील व्यत्यय आणि जागतिक ऊर्जा बाजारातील किमतीतील चढ-उतार होण्याची शक्यता कमी होऊ शकते.

6. तांत्रिक प्रगती

तंत्रज्ञानातील प्रगतीमुळे औष्णिक ऊर्जा प्रणालीची कार्यक्षमता आणि किफायतशीरता सुधारली आहे. सौर औष्णिक संग्राहक, भू-औष्णिक ड्रिलिंग तंत्र आणि बायोमास रूपांतरण प्रक्रियेतील नवकल्पनांमुळे औष्णिक ऊर्जा पारंपारिक ऊर्जा स्त्रोतांसह अधिक स्पर्धात्मक बनली आहे. सतत संशोधन आणि विकासामुळे औष्णिक ऊर्जा तंत्रज्ञानामध्ये आणखी सुधारणा होत आहेत.

7. रोजगार निर्मिती आणि आर्थिक वाढ

औष्णिक उर्जा स्त्रोतांमध्ये संक्रमण रोजगार निर्मिती आणि आर्थिक वाढीसाठी संधी निर्माण करते. औष्णिक ऊर्जा पायाभूत सुविधांचा विकास, स्थापना आणि देखभाल केल्याने उत्पादन आणि बांधकामापासून अभियांत्रिकी आणि अक्षय ऊर्जा सेवांपर्यंत विविध क्षेत्रांमध्ये नोकऱ्या निर्माण होतात. याव्यतिरिक्त, औष्णिक ऊर्जा प्रकल्पांमधील गुंतवणूक स्थानिक अर्थव्यवस्थांना चालना देते आणि शाश्वत विकास उद्दिष्टांना समर्थन देते.

8. ऊर्जा साठवण

सूर्यप्रकाश उपलब्ध नसताना किंवा मागणीत चढ-उतार होत असतानाही औष्णिक ऊर्जा नंतरच्या वापरासाठी साठवून ठेवली जाऊ शकते, विजेचा विश्वासार्ह स्रोत प्रदान करते. वितळलेले मीठ, उदाहरणार्थ, सौर औष्णिक ऊर्जा प्रकल्पांमध्ये औष्णिक ऊर्जा साठवण माध्यम म्हणून वापरले जाते, ज्यामुळे सूर्यास्तानंतरच्या वीजनिर्मिती चालू राहते. हे ग्रिड स्थिरता वाढवते आणि विद्यमान उर्जा प्रणालींमध्ये अक्षय उर्जेचे एकत्रीकरण सुलभ करते.

औष्णिक ऊर्जा विपुलता, नूतनीकरणक्षमता, कमी पर्यावरणीय प्रभाव, अष्टपैलुत्व, ऊर्जा स्वातंत्र्य, तांत्रिक प्रगती, रोजगार निर्मिती, आर्थिक वाढ आणि ऊर्जा साठवण क्षमता यासह अनेक फायदे देते. औष्णिक ऊर्जेच्या शक्तीचा उपयोग करून, जागतिक ऊर्जा आव्हाने सोडवताना आपण अधिक टिकाऊ आणि लवचिक ऊर्जा भविष्याकडे वाटचाल करू शकतो.


तोटे

औष्णिक ऊर्जा अनेक फायदे देत असली तरी, ती काही तोटे आणि आव्हाने उभी करते.

1. पर्यावरण प्रभाव

जीवाश्म इंधनापेक्षा स्वच्छ असूनही, काही औष्णिक ऊर्जा तंत्रज्ञानाचा अजूनही पर्यावरणावर परिणाम होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, मोठ्या प्रमाणात सौर औष्णिक ऊर्जा केंद्र आणि भू-औष्णिक ऊर्जा उत्खनन परिसंस्थेमध्ये बदल करू शकतात, निवासस्थानांमध्ये व्यत्यय आणू शकतात आणि वन्यजीवांवर परिणाम करू शकतात. बायोमास ऊर्जा उत्पादनामुळे जंगलतोड, अधिवास नष्ट होणे आणि जमिनीच्या वापरात बदल होऊ शकतात, ज्यामुळे पर्यावरणावर नकारात्मक परिणाम होऊ शकतात.

2. जमीन वापर

औष्णिक ऊर्जा प्रकल्पांना स्थापनेसाठी अनेकदा महत्त्वाची जमीन किंवा जागा आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, सौर औष्णिक पॉवर प्लांटला सौर संग्राहक किंवा आरशांसाठी मोठ्या क्षेत्राची आवश्यकता असते. जिओथर्मल पॉवर प्लांट्सना विहिरी खोदण्यासाठी आणि पायाभूत सुविधा निर्माण करण्यासाठी जागा आवश्यक असते. बायोमास ऊर्जा उत्पादन अन्न पिकांसाठी शेतजमिनीशी स्पर्धा करू शकते, ज्यामुळे जमिनीचा वापर संघर्ष आणि संभाव्य पर्यावरणाचा ऱ्हास होऊ शकतो.

3. आंतरिक वासना

औष्णिक ऊर्जेचे काही प्रकार, जसे की सौर आणि भूऔष्णिक, निसर्गात अधूनमधून असतात. सौर औष्णिक वीज उत्पादन हे सूर्यप्रकाशावर अवलंबून असते, जे हवामान आणि दिवसाच्या वेळेनुसार बदलते. भूगर्भातील उष्णतेच्या साठ्यातील बदलांमुळे किंवा भूगर्भीय घटकांमुळे भू-औष्णिक ऊर्जा उत्पादनात चढ-उतार होऊ शकतात. यामुळे अधूनमधून स्थिर आणि विश्वासार्ह ऊर्जा पुरवठा राखण्यासाठी आव्हाने निर्माण होऊ शकतात, ज्यासाठी बॅकअप सिस्टम किंवा ऊर्जा साठवण उपायांची आवश्यकता असते.

4. पाणी वापर

बऱ्याच औष्णिक उर्जा तंत्रज्ञानांना कूलिंग किंवा इतर ऑपरेशनल कारणांसाठी पाण्याची आवश्यकता असते. उदाहरणार्थ, पारंपारिक औष्णिक विद्युत प्लांटमधील स्टीम टर्बाइन थंड करण्याच्या उद्देशाने पाण्याचा वापर करतात, ज्यामुळे लक्षणीय पाण्याचा वापर होतो. जिओथर्मल पॉवर प्लांटना विहिरींमध्ये द्रव परिसंचरण आणि इंजेक्शनसाठी देखील पाणी आवश्यक असू शकते. पाण्याची टंचाई असलेल्या किंवा जलस्रोतांच्या स्पर्धात्मक मागणी असलेल्या भागात, हे औष्णिक ऊर्जा विकासासाठी मर्यादित घटक असू शकते.

5. उच्च आगाऊ खर्च

औष्णिक ऊर्जा तंत्रज्ञान तैनात करण्यासाठी आगाऊ भांडवली खर्च भरीव असू शकतो. सौर औष्णिक ऊर्जा प्लांट, भूऔष्णिक ड्रिलिंग प्रकल्प आणि बायोमास ऊर्जा सुविधांसाठी अनेकदा पायाभूत सुविधा, उपकरणे आणि साइट तयार करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण गुंतवणूक आवश्यक असते. दीर्घकालीन ऑपरेटिंग खर्च जीवाश्म इंधन-आधारित पर्यायांपेक्षा कमी असू शकतो, परंतु प्रारंभिक आर्थिक अडथळा व्यापक दत्तक घेण्यास अडथळा आणू शकतो.

6. संसाधनांची मर्यादा

काही औष्णिक ऊर्जा स्रोत, जसे की भूऔष्णिक जलाशय आणि बायोमास फीडस्टॉक, भौगोलिकदृष्ट्या मर्यादित किंवा उपलब्धतेमध्ये मर्यादित असू शकतात. या संसाधनांच्या निरंतर शोषणासाठी क्षय टाळण्यासाठी आणि दीर्घकालीन व्यवहार्यता सुनिश्चित करण्यासाठी काळजीपूर्वक व्यवस्थापन आवश्यक आहे. याव्यतिरिक्त, औष्णिक ऊर्जेच्या वाढीव मागणीमुळे जमीन, पाणी आणि इतर संसाधनांसाठी स्पर्धा निर्माण होऊ शकते, ज्यामुळे संघर्ष आणि संसाधनांची कमतरता होऊ शकते.

7. तांत्रिक मर्यादा

औष्णिक ऊर्जा तंत्रज्ञानामध्ये प्रगती असूनही, अजूनही तांत्रिक मर्यादा आहेत, ज्यांचे निराकरण करणे आवश्यक आहे. कार्यक्षमता सुधारणे, खर्च कमी करणे आणि विश्वासार्हता वाढवणे ही सौर औष्णिक, भूऔष्णिक आणि बायोमास ऊर्जा प्रणालींसाठी सतत आव्हाने आहेत. या मर्यादांवर मात करण्यासाठी आणि औष्णिक ऊर्जेची पूर्ण क्षमता अनलॉक करण्यासाठी संशोधन आणि विकासाचे प्रयत्न आवश्यक आहेत.

8. सार्वजनिक स्वीकृती आणि सामाजिक प्रभाव

औष्णिक ऊर्जा प्रकल्पांच्या तैनातीला काहीवेळा दृश्य प्रभाव, ध्वनी, प्रदूषण किंवा इतर सामाजिक घटकांच्या चिंतेमुळे स्थानिक समुदायांच्या विरोधाचा सामना करावा लागू शकतो. औष्णिक ऊर्जा प्रकल्पांच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी सार्वजनिक स्वीकृती आणि सहभाग महत्त्वाचा आहे, ज्यासाठी पारदर्शक संवाद, भागधारकांचा सहभाग आणि समुदायाच्या हितसंबंधांचा विचार आवश्यक आहे.

शेवटी, औष्णिक ऊर्जा नूतनीकरणयोग्य आणि स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनाच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण फायदे देते, परंतु ती पर्यावरणीय प्रभाव, जमिनीचा वापर, मध्यंतरी, पाण्याचा वापर, खर्च, संसाधनांची मर्यादा, तांत्रिक मर्यादा आणि सामाजिक स्वीकाराशी संबंधित आव्हानांना तोंड देते. हे नुकसान भरून काढण्यासाठी औष्णिक ऊर्जा आपल्या ऊर्जा संक्रमणाच्या प्रयत्नांमध्ये सकारात्मक योगदान देते हे सुनिश्चित करण्यासाठी काळजीपूर्वक नियोजन, नवकल्पना आणि शाश्वत पद्धती आवश्यक आहेत.


FAQ

1. महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे औष्णिक ऊर्जा केंद्र कोणते ?

उत्तर : चंद्रपुर सुपर औष्णिक ऊर्जा केंद्र हे महाराष्ट्रातील सर्वात मोठे औष्णिक ऊर्जा केंद्र आहे.

2. भारतात किती औष्णिक ऊर्जा स्टेशन आहेत ?

उत्तर : भारतात एकूण 269 औष्णिक ऊर्जा स्टेशन आहेत.

3. भारतात औष्णिक ऊर्जा प्लांटचे किती प्रकार आहेत ?

उत्तर : भारतात औष्णिक ऊर्जा प्लांटचे तीन प्रकार आहेत.

4. भारतातील सर्वात मोठे औष्णिक ऊर्जा प्लांट कोणते ?

उत्तर : विंध्याचल औष्णिक ऊर्जा प्लांट हा भारतातील सर्वात मोठा औष्णिक ऊर्जा प्लांट आहे जो भारतातील मध्यप्रदेश राज्यात स्थित आहे.

5. कोणत्या राज्यात सर्वाधिक औष्णिक ऊर्जा प्रकल्प आहे ?

उत्तर : भारतातील महाराष्ट्र राज्यात सर्वाधिक औष्णिक ऊर्जा प्रकल्प आहेत.

Leave a Comment